Projectinformatie KIN

Stichting E4all heeft een subsidie toegekend gekregen in het kader van deze call
Economische transitie: de kosten en baten van (n)iets doen

De aanvraag "Fonds Brede Welvaart" sluit hier nauw op aan en genereert meerwaarde door de systeemanalyse die achter beide voorstellen zit.
Onderstaand vindt u de informatie van de aanvraag, ingediend in een samenwerkingsverband van:

Kennisinstellingen & adviesbureau's

Vrije Universiteit
Universiteit van Amsterdam
Hogeschool van Amsterdam
CE-Delft
Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO)
Stichting Economisch Onderzoek (SEO)

Maatschappelijke organisaties

E4All
Wellbeing Alliance Nederland
Caring Doctors
Climate Cleanup
De Jonge KlimaatBeweging

Wilt u meedoen als organisatie of op persoonlijke basis? Stuur een bericht naar info@burgerplatform.nl.

De projecten

Wat is klimaattransitie?

‘Transitie is een fundamentele verandering op het niveau van een collectief regime’, aldus Derk Loorbach. ¹ 'Een ‘regime’ is een set regels die we als samenleving geïnternaliseerd hebben. Regimes zijn een antwoord op een historisch probleem. Ons landbouwregime is bijvoorbeeld na de Tweede Wereldoorlog opgetuigd om nooit meer honger te hoeven lijden. ‘Wat we vaak doen is binnen die context van een regime is deelproblemen oplossen, door bijvoorbeeld dingen efficiënter te maken.’ Maar een transitie vraagt om verandering van het systeem en hierbij lijkt het iteratieve en verbeeldende karakter van ontwerpen van pas te komen.'

Nu wordt er al heel lang over transities gepraat. Lokaal en in het buitenland zijn er mooie voorbeelden. Als het gaat om de kern van de Nederlandse samenleving/economie is er sprake van stagnatie terwijl de urgentie toeneemt. We zitten nog steeds in een exploitatief, groeigedreven systeem waarbij publieke waarden op belangrijke dossiers ondergeschikt zijn. De lobby lijkt sterker met onder andere de omnibuswetgeving vanuit de Europese commissie voor het permanent toelaten van landbouwgif, obesitas neemt nog steeds toe door tekortschietend preventiebeleid. Dit als twee van vele voorbeelden. Dit gecombineerd met mainstream media die soms de complexiteit van de uitdagingen onderbelicht en een voedingsbodem biedt voor simplificatie en populisme, waarbij klimaatontkenning tegen alle feiten in, een centraal thema is.

Drie belangrijke observaties:

Informatiechaos: Er ontbreekt structurele ordening van informatie die beleidsmakers nodig hebben om rationbeel beleid te kunnen ontwerpen en prioriteiten te stellen. Er is sprake van een beleidschaos: tegengestelde krachten, verspilling, departementale verkokering en suboptimalisatie binnen deelsystemen.
Democratisch tekort: Burgers hebben geen geen invloed op beleid en de achterliggende geldstromen. Ze mogen een keer in de vier jaar stemmen op personen die campagne voeren. en vervolgens in gezamenlijk overleg vier jaar beslissingen kunnen nemen zonder verdere ruggespraak
Incompetentie: Kamerleden en bewindslieden worden geselecteerd zonder te kijken of de benodigde inhoudelijke kennis en de vaardigheden aanwezig zijn om deze functies te kunnen vervullen. Laat staan of ze geschikt zijn: integer, met een voldoende moreel besef om het algemeen belang te dienen, ook voor de lange termijn. Pete Hegseth en Donald Trump zijn de meest extreme voorbeelden hiervan maar in Nederland zijn er vergelijkbare situaties.

Een goed transitieplan behoeft een drijvende kracht die deze transitie in gang zet en weerstanden weet te overwinnen. Dat is de kern van wat we noemen het Transitie

Infrastructuur Framework (TIF). Deze bouwt voort op het Polycrisis Core Model van de Cascade Foundation. ²

De transitiemotor van Burgerplatform

Het raamwerk dat we hebben ontwikkeld is een transitiemotor die:

Gebaseerd is op een grondige kwalitatieve en financiële analyse van de huidige samenleving en het benoemen van structureel falen.
De 'root-causes' van dat falen adresseert.
Een concreet, samenhangend en financieel onderbouwd perspectief biedt. Deze is gebaseerd op het polycrisis referentiemodel van het Cascade Institute.
Financiële mechanismen biedt die de transitie aandrijft door geldstromen te verleggen.
Burgers mobiliseert rondom kernwaarden om zo leverage te genereren die het bestaande systeem uitdagen.
Kamerleden, bewindslieden en parlementaire journalistiek bevraagt op hun huidige en toekomstige rol in de transitie.

Door de samenwerking met petities.nl gaan we binnen alle randvoorwaarden en spelregels kijken of ondertekenaars van petities (tussen de 2 en 3 miljoen burgers) zich willen aansluiten bij Burgerplatform. Daarmee ontstaat er 'leverage' om het bestaande systeem uit te dagen om de klimaattransitie in gang te zetten.

Waarom het huidige beleid is gedoemd om te falen

Het huidige beleid is gebaseerd op een idee-fixe: Dat de transitie haalbaar is door fossiele energiebronnen te vervangen door duurzame. Dit is echter een te simpele voorstelling van zaken die de complexiteit van onze omgang met de natuur miskent. Deze Fata Morgana -onder andere omarmd door Diederik Samsom- ontneemt ons het perspectief op de echte transitie die nodig is: een die alle aspecten raakt van hoe de economie, de democratie en het financieel systeem nu is georganiseerd.

Partners in de transitie

Voor deze aanvragen hebben we een coalitie gebouwd. Dergelijke coalities zijn onlosmakelijk verbonden met de systeemanalyse waar de samenhang der dingen (subsystemen) wordt erkend. Wanneer een goed georchestreerde aanpak is, bewegen de subsystemen mee in dezelfde flow. Als je dat niet doet loop je vast op de beperkingen in bijvoorbeeld het financiële of fiscale stelsel. Onderstaande partijen doen nu mee in de coalitie maar andere partijen zijn welkom om te participeren. Er was te weinig tijd om meer partijen te benaderen en de papierwinkel te regelen.

Ter inspiratie: Jason Hickel

Uit onderzoek van Jason Hickel blijkt dat we onze ecologische footprint met 70% kunnen reduceren en tegelijkertijd kunnen voorzien in de basale behoeften van alle mensen op deze planeet. ³

Jason Hickel spreekt Eu-parlement toe

Waarom kapitalisme ons niet kan redden

In deze podcastaflevering van Better Future bespreekt Michael Mezzatesta met Jason Hickel waarom het huidige kapitalistische systeem volgens hem niet in staat is om de klimaatcrisis op te lossen en hoe een post-kapitalistische, democratische economie eruit zou kunnen zien.

Hier is een samenvatting van de belangrijkste punten uit het gesprek:

De beperkingen van het kapitalisme

Hickel stelt dat het kapitalisme fundamenteel gedreven wordt door winstmaximalisatie voor een kleine elite (het kapitaal). Dit leidt tot irrationele resultaten:

Gebrek aan essentiële investeringen: Hoewel hernieuwbare energie goedkoper is, investeert kapitaal liever in fossiele brandstoffen omdat deze winstgevender zijn.
Kunstmatige tekorten: Er is een overvloed aan luxe goederen (privéjets, wapens), terwijl er tekorten zijn aan basisbehoeften zoals betaalbare huisvesting, gezondheidszorg en openbaar vervoer.
Anti-democratisch karakter: Hickel benadrukt dat we wel in een politieke democratie leven, maar dat er geen democratie is in de economische sfeer; beslissingen over productie liggen bij de 1%.

Voorstel voor economische democratie

Als alternatief pleit hij voor democratisch ecosocialisme, gebaseerd op drie pijlers:

Gedemodificeerde sociale basis: Universele toegang tot basisbehoeften zoals zorg, onderwijs en energie, losgekoppeld van winstbejag.
Publiek financieringsmechanisme: Een systeem waarbij de overheid direct investeert in maatschappelijk relevante doelen (zoals klimaatactie) zonder te wachten op private investeerders.
Democratie op de werkplek: Werknemers beslissen samen over wat ze produceren en hoe de opbrengsten worden verdeeld.

De publieke baangarantie (public job guarantee)

Een centraal beleidsvoorstel is de baangarantie. Dit houdt in dat iedereen die dat wil, kan werken aan zinvolle maatschappelijke projecten (zoals het herstellen van ecosystemen of het verduurzamen van gebouwen) tegen een leefbaar loon. Dit heft de angst voor werkloosheid op en dwingt de private sector om arbeidsvoorwaarden te verbeteren.

Kapitalisme en imperialisme

Hickel legt uit dat kapitalistische groei afhankelijk is van het toe-eigenen van goedkope arbeid en grondstoffen uit het Globale Zuiden.

Imperialistische interventies: Oorlogen en staatsgrepen worden vaak uitgevoerd om te voorkomen dat landen in het Globale Zuiden soeverein worden en hun eigen middelen gaan gebruiken, wat de kosten voor het noordelijke kapitaal zou verhogen.
De rol van de staat: De staat is momenteel vaak een instrument van het kapitaal. De strijd moet volgens Hickel gericht zijn op het heroveren van de staat door de bevolking.

Strategie voor verandering

Hickel stelt dat alleen protesteren niet genoeg is. Er moet een politieke machtsbasis worden opgebouwd vanuit de arbeidersklasse en lokale gemeenschappen. Hij haalt inspiratie uit historische figuren zoals Thomas Sankara en Antonio Gramsci en benadrukt dat we de ideologische strijd moeten winnen om het "gezond verstand" dat het kapitalisme als de enige optie ziet, te doorbreken.

De video sluit af met een optimistische visie: een wereld met meer vrije tijd, economische zekerheid en een bewoonbare planeet is technisch en financieel mogelijk, mits we de democratie uitbreiden naar onze economie.

Hickel: De groeiverslaving van het kapitalisme betekent ecologische ineenstorting

Samenvatting

Hier is een samenvatting van de video "Capitalism’s Addiction To Growth Means Civilisational COLLAPSE" van Novara Media, waarin Aaron Bastani in gesprek gaat met Jason Hickel.

De kern van het gesprek draait om de stelling dat de constante drang naar bbp-groei binnen het kapitalisme niet alleen onhoudbaar is, maar actief leidt tot ecologische en maatschappelijke catastrofes.

De Mythe van groei

Hickel betoogt dat kapitalisme vaak wordt gepresenteerd als een motor voor innovatie, maar in de praktijk vooral investeert in zaken die winstgevend zijn voor kapitaalbezitters, zoals SUV's, fast fashion en militaire apparatuur. Dit gaat ten koste van noodzakelijke voorzieningen zoals betaalbare huisvesting, openbaar vervoer en hernieuwbare energie. Zelfs in de rijkste landen ter wereld is er hierdoor sprake van voedselonzekerheid voor miljoenen mensen.

Klimaat en kolonialisme

Een belangrijk punt in de discussie is de koloniale dimensie van de klimaatcrisis. Hickel wijst erop dat de landen in het "Mondiale Noorden" verantwoordelijk zijn voor ongeveer 90% van de overtollige uitstoot, terwijl de gevolgen het hardst gevoeld worden in het "Mondiale Zuiden". Hij waarschuwt dat zelfs als de directe klimaatimpact in het Noorden mee zou vallen (wat hij betwijfelt, gezien mogelijke verstoringen van oceaanstromingen), de destabilisatie van de rest van de wereld onvermijdelijke gevolgen zal hebben voor iedereen.

Degrowth als oplossing

Als alternatief bespreekt Hickel het concept van degrowth (ontgroeien). Dit houdt niet in dat de economie willekeurig krimpt, maar dat de focus verschuift van winstmaximalisatie naar het voldoen aan menselijke behoeften binnen de grenzen van de planeet.

Strategieën voor verandering

Hickel stelt twee concrete manieren voor om de productieve capaciteit te verleggen:

Belastingheffing: Het zwaarder belasten van de rijken om middelen vrij te maken voor publieke projecten.
Kredietbeleid: Regels opleggen aan commerciële banken om de creatie van privégeld voor schadelijke industrieën (zoals fossiele brandstoffen) te beperken en dit te heroriënteren naar publieke doelen.

Volgens Hickel weigeren huidige regeringen deze stappen te zetten omdat het een machtsverschuiving betekent van het kapitaal naar de democratische publieke sector.

Referenties: