MKBA Calculator

Gefaseerde uitfasering van de commerciële tabaksverkoop en eliminatie van additieven om de volksgezondheid te herstellen.

Publieke omroepen zijn de waakhonden van de democratie, daarnaast fungeren ze als bronnen van informatie en als samenbindende laag in de samenleving.

Vervanging van private leningen door publiek kapitaal tegen 0% rente.

Afschaffing van automatische boeteverhogingen bij betalingsonmacht en introductie van inkomensafhankelijke boetestaffels.

Vervangen van wantrouwen-registratie door professionele autonomie.

Exploitanten van (nieuwe en bestaande) kerncentrales betalen een risicoadequate premie voor het ongevalsrisico boven het huidige plafond, af te dragen aan een publiek rampenfonds, of worden onbeperkt aansprakelijk.

Schrap het WAKO-plafond van EUR 1,2 mld; maak exploitantaansprakelijkheid onbeperkt (DE/CH-model) met verplichte financiële zekerheid. Let op dubbele pet: Staat wordt 70%-eigenaar EPZ én vangnet/toezichthouder.

Behandel kernnieuwbouw als publieke investeringsbeslissing met volledige kostentransparantie. Kies bij meerderheidsstaatseigendom voor risicoadequate premie (policy 117) boven onbeperkte aansprakelijkheid die circulaire belastingbetalersschade creëert (policy 135). Borg ANVS-scheiding (Euratom art. 5). Publiek kapitaal = publieke zeggenschap en winstdeling. Publiek geld = publieke toets (policies 203/204).

Bronmaatregel (RuleId 10, stap 2). Platformlijn (besluit Harmen 2026-09-28, Action 259): geen locatie- of investeringsbesluit over nieuwe kerncentrales zonder integrale systeemtoets. Die toets is ook de voorwaarde om de bevriezing van het KEF-perceel Kernenergie (policy 204) op te heffen. Uitwerking van de toetsassen (euro per vermeden ton, netruimte, ruimte, tijdig vermeden CO2) blijft CONCEPT tot Action 264.

Stopmaatregel (RuleId 10, stap 1). Platformlijn, besluit Harmen 2026-09-28: de vrije ruimte in het KEF-perceel Kernenergie (13.040 mln, 98,7% van alle vrije KEF-ruimte na het MJP 2027; source 431, datapoint 531) wordt bevroren. Geen nieuwe verplichtingen boven het al gereserveerde deel (297,8 mln) totdat de integrale systeemtoets (policy 203) ligt. Wat daarna met het geld gebeurt, volgt uit die toets.

Nationalisatie van zorgschulden om winstmarges van banken op zorg te elimineren.

Vervangen van huurtoeslag door directe huurprijsverlaging via renteloze herfinanciering van verhuurdershypotheken.

Vervangen van de kinderbijslag door directe verhoging belastingvrije voet.

Beëindiging van de fiscale Innovatiebox om belastinglekken te dichten en middelen vrij te maken voor directe innovatie.

Nationaal fonds voor zachte kredieten, aangestuurd door een Burgerraad en uitgevoerd door RVO/Gemeenten voor maatschappelijke innovatie.

Schiphol heeft nu een hub-functie: veel overstappers verlaten de luchthaven niet, deze 'overslagfunctie' levert weinig op maar kost veel qua milieu- en gezondheidsschade

Stop lijnvluchten vanaf Schiphol naar bestemmingen waar een directe trein objectief 'goed' rijdt (reistijd, frequentie, capaciteit, prijs), naar Frans voorbeeld (loi Climat art. 145), en trek de vrijgekomen slots in.

Verlaag het plafond van Schiphol naar circa 251.000 vluchten (WTL-scenario): minder transfer, minder lowcost-stedenvluchten, trein in plaats van korte vluchten. Doorgerekend met bandbreedte; uitkomst hangt sterk af van instrument en CO2-prijs.

Verlaag het plafond van Schiphol van 500.000 naar 460.000 vliegbewegingen per jaar, zoals doorgerekend door SEO Economisch Onderzoek voor het luchthavenbesluit (src:3). Gevoeligheid 440.000 uit SEO, CE Delft en Significance 2023 (src:4). MKBA-saldo 2030 voor Nederland +3 tot +150 mln per jaar (dp:674), klimaat +90 tot +210 mln (dp:675), ca. 1.800 minder ernstig gehinderden (dp:676).

Referentiemaatregel voor de vergelijking van beleidspakketten onder ana:22: het huidige pad met een nulalternatief van 500.000 vliegbewegingen (src:3). Realisatie 2025: 477.552 bewegingen, 68,8 mln passagiers, 36,6% transfer (dp:681, src:783). Vliegbelasting 2026 30,25 euro per vertrekkende passagier, transfer vrijgesteld (dp:688, src:788). Effecten van pol:346 (460.000) en pol:234 (250.000) zijn verschillen ten opzichte van dit pad.

Krimpalternatief uit de MKBA van CE Delft voor de gemeente Aalsmeer (src:1307): plafond Schiphol 375.000 vliegbewegingen tegenover referentie 500.000 (pol:347). Effecten als netto contante waarde over 100 jaar tot 2121, discontovoet 2,25 procent, prijspeil 2020, inclusief btw. Saldo krimp zonder behoud hubfunctie: WLO Hoog +0,5 mld, WLO Laag -9,2 mld; met behoud hub WLO Laag -2,0 mld (dp:1337, dp:1338). Uitwijk 100 procent transfer en 35 procent OD (dp:1339).

Het dichten van de mazen in de winstbelasting voor multinationals door een effectief tarief van 25% af te dwingen.

Invoering van een progressieve vermogensheffing voor vermogens boven de €2,3 miljoen om de sociale basisbehoeften (wonen, zorg) te financieren.

Sanering van de Nederlandse doorstroomsector door het invoeren van een substantiële bronbelasting op alle uitgaande stromen naar laagbelastende jurisdicties.

Verhoging van BTW en milieuheffing op niet-duurzame textiel om 10% mondiale CO2-uitstoot aan te pakken.

CONCEPT - bronmaatregel (RuleId 10, stap 2). Datacenters mogen, maar niet op kosten van schaarse netruimte en drinkwater. Juridisch getoetst (Action 296): vestigingseisen via het omgevingsrecht (geen drinkwater voor koeling, eigen of extra duurzame opwek of opslag, restwarmte); netzijdig via de ACM flexibele transportrechten als standaard en terugnemen van ongebruikte capaciteit. Carbon-aware verschuiven; open access alleen als apart, zwaarder instrument na een rapportageplicht over bezetting.

CONCEPT - bronmaatregel (RuleId 10, stap 2), uitwerking van punt 2 van policy 215. Nieuwe datacentra en uitbreidingen (vanaf bijv. 5 MW) tonen in de omgevingsvergunning extra wind-, zon- en opslagcapaciteit aan (mag elders in NL staan) die minimaal 90% van hun verbruik uur voor uur dekt; de resterende netafname loopt via een non-firm of tijdgebonden transportrecht (ACM). Haalbaar voor ca. EUR 0-77/MWh meerkosten; 100% dekking is onevenredig duur. Analyse 66.

CONCEPT - verkenning (RuleId 10, stap 2). Bij een volgende tender wind op zee ruimte bieden voor een pilot met een klein datacenter (1-20 MW) op of bij het windpark, met zeewaterkoeling en beperkte back-upaansluiting. Doel: kosten, onderhoud, ecologie en beveiliging meten. Geen grootschalige uitrol: zonder net draait een datacenter op zee 43-90% van de uren, terwijl dure AI-hardware stilstaat. Analyse 66.

Nulalternatief. Saldering tot 1-1-2027, daarna prikkel tot individueel zelfverbruik; terugleverkosten; dubbele EB en dubbel nettarief bij opslag/V2G; energiedelen mogelijk maar asymmetrie (EB op gedeelde stroom, zelfverbruik vrij); geen LS-congestieprijs. Marktgestuurde thuisbatterijen verhogen de LS-piek. Commercieel V2G NL: niche Renault+WDS.

Centrale stop: de huidige Energiewet beloont individuele zelfconsumptie en verdienmodellen van leveranciers; dat verstoort collectieve V2G/deelauto-buffers. Herschrijf vanuit lokale energiegemeenschappen: flat fee voor infrastructuurgebruik; heen- en terugleveren plus energiebelasting fundamenteel anders (meer vrijheid, minder complexiteit). Juridische uitwerking later (Jurist).

Optie: landelijke uitrol CPV (CPVNL): vraaggestuurde publieke auto's/busjes met rit-delen via digitale mobiliteitscentrale, doel van ~9,4 mln naar ~1 mln voertuigen. Geen V2G-eis aan de vloot. Keuze bij politician.

Optie: als A1, maar alle publieke voertuigen bidirectioneel (V2G) en netgestuurd aan laadhubs, zodat stilstaande vloot (nacht, daluren) als flexibiliteit beschikbaar is. Keuze bij politician.

Optie: gericht opschalen van (elektrische, bij voorkeur bidirectionele) deelauto's in stedelijk gebied en bij gebiedsontwikkeling, gecombineerd met parkeerbeleid; orde 100.000-500.000 deelauto's (PBL/CE Delft-scenario's). Keuze bij politician.

Optie: autopark groeit autonoom naar ~10 mln BEV (ElaadNL), beleid richt zich op netbewust laden en V2G voor privé-EV's (belemmeringen wegnemen, zie analysis 53). Geen actief beleid om autobezit te verminderen. Keuze bij politician.

Bronmaatregel: maak bidirectionele deelauto-/vloothubs standaard in gebiedsontwikkeling en congestiestrategie; netgestuurde inzet i.p.v. alleen marktgestuurde zelfconsumptie. Optioneel: geen of afbouw stimulering stationaire thuisbatterij waar collectieve V2G-buffer aantoonbaar beter is. Hangt af van stop Energiewet (herschrijving).

Nulalternatief (huidig beleid). Biogene CO2 telt aan de schoorsteen als nul (UNFCCC memo-item, ETS-emissiefactor 0, RED meetelling). Houtige biomassa kreeg 8,8 mld euro SDE(+)-beschikkingen (stand 2019) en geen ETS-kosten (ca. 0,36-0,50 mld/jr verborgen voordeel). Sinds 2017-2024 is nieuwe subsidie deels afgebouwd; bestaande beschikkingen lopen door. Bedragen als referentie (IsReference), niet in het saldo.

Nul-telling en subsidie maken verbranden van hout kunstmatig goedkoper dan hout in constructies of schone warmte; dat verstoort de markt. Stop: geen nieuwe SDE++-beschikkingen voor verbranding of vergassing van houtige biomassa voor elektriciteit en warmte, bestaande beschikkingen uitfaseren zonder verlenging en met een afbouwpad, en NL zet zich in de EU in voor ETS-plicht op de werkelijke schoorsteenemissie en eerlijke rapportage zonder nul-telling, ook in de RED.

De SDE+-beschikking voor bijstook in de Eemshavencentrale, maximaal ca. 930 mln euro over 8 jaar volgens dp:1373, loopt af rond 2027-2028 volgens dp:1374. Stop: geen verlenging, geen nieuwe beschikking voor volledige biomassa, en na juridische toets terugvordering van subsidie over pellets die niet aan de duurzaamheidseisen voldeden. De NEa vond 3,5 procent van het hout van Rainbow Pellet onterecht als duurzaam aangemerkt, volgens dp:1378.

RWE en Uniper onderzoeken ombouw naar 40 tot 100 procent biomassa, volgens dp:1377; ombouw van de overige kolenmolens bij RWE kost zeker 200 mln euro, volgens dp:1376, en CO2-afvang miljarden, zonder steun is er geen businesscase, volgens src:1325. Stop: geen SDE++, geen garanties en geen andere publieke steun voor ombouw naar volledige biomassastook of BECCS in de Eemshaven- en Maasvlaktecentrale.

Het kolenverbod stopt de kolenstook per 2030. Bronmaatregel: geen uitbreiding van de biomassavergunning boven de huidige 1.600 kton, volgens dp:1478, de centrales sluiten, en de locatie met 380 kV-net, wind op zee en waterstofnet wordt gebruikt voor CO2-vrij regelbaar vermogen of seizoensopslag, volgens src:1524.

Na sluiting van kolencentrales leunt de leveringszekerheid op gascentrales; de LOLE stijgt naar 12,6 uur in 2033, volgens dp:1481. Methanol is vloeibaar bij gewone druk en temperatuur en kan in conventionele tanks in Eemshaven en Rotterdam worden opgeslagen, volgens src:1526. Voorstel: onderzoek een methanolvoorraad als reservebrandstof voor gascentrales.

Bij de CfD die vanaf 2027 de SDE++ vervangt voor wind en zon: een benchmark, de day-ahead-prijs. Negatief is negatief: geen uitkering en geen gedeeltelijke compensatie of correctie voor negatieve uren. Zo stopt de perverse prikkel om bij overschot door te produceren en gaat het geld naar flexibiliteit en opslag. Bedragen PM. Aanleiding src:1261, officiele basis src:1262 en src:1263.

Optie: netbeheerders krijgen opdracht en ruimte om (1) gestandaardiseerde flexproducten voor kleinverbruik/LS in te kopen (art. 32 RL 2019/944), bv. standaard-CSC voor V2G-aggregatoren; (2) ACM-ontheffing art. 3.33 Energiewet actief te benutten voor opslag waar markt na tender niet levert; (3) experimenten. Grenzen: art. 36 RL (geen handel, tender, ACM-goedkeuring, 5-jaarlijkse toets). Keuze bij politician.

(VERVALLEN tot juridische toets - besluit Harmen 2026-09-28) Optie: een publieke partij (ESB; bevestigd door Harmen, niet EBN) biedt vanuit publiek belang opslag/flex/V2G-aggregatie aan netbeheerders aan, via hun marktgebaseerde inkoop. Eerdere juridische duiding ging uit van EBN (AMvB art. 82 lid 2 Mijnbouwwet) en is voor ESB niet vanzelf geldig. Deelname aan de markt moet staatssteun- en Markt-en-overheidproof zijn en non-discriminatoir concurreren met private aggregators.

Optie: voorkom dubbele EB en dubbel nettarief voor stroom die achter een kleinverbruikersaansluiting tijdelijk in auto of thuisbatterij wordt opgeslagen en teruggeleverd. Varianten: (a) aparte meetinrichting/submeter laadpunt met teruggave; (b) forfaitaire correctie; (c) nettarief opslag afschaffen (Duitsland 2025). Keuze bij politician.

Optie: naast AFIR (ISO 15118-20 vanaf 2027) ook OCPP 2.1 en OCPI als minimumeis voor nieuwe publieke en gesubsidieerde private laadpunten; V2G-ready eisen in NAL-concessies vanaf ~2028; onafhankelijke interoperabiliteitstest/certificering (Task 53); netcode-conformiteit auto en laadpaal; cyber-eisen (Cbw/CRA) voor aggregatoren. Keuze bij politician.

Zo werkt het nu: het ACM-maximumtarief volgt de gasprijs (40,97 EUR/GJ + 827,91 EUR/jr in 2026), de WIS betaalt tot 30% en max 7.000 + 4.000 EUR per aansluiting, de Wcw sluit houtige biomassa uit behalve voor bestaande warmtebedrijven, biomassa-CO2 telt als nul, restwarmte zonder WP telt als 100% hernieuwbaar en afval- en gascentralewarmte voor 9-13 kg CO2/GJ. Netbeheerders rekenen per WP-woning met 1,5 tot 7,9 kW.

Perverse prikkel weg: bestaande biomassanetten mogen 'hernieuwbaar' blijven (Wcw art. 13.18) en hun CO2 telt als nul, zodat een net met 81% houtpellets op het etiket 20 kg/GJ haalt terwijl de schoorsteen 181-226 kg/GJ uitstoot. Stop: art. 13.18 schrappen (met overgangstermijn), en in de ministeriele rekenregels bij de Bcw-norm (25 kg/GJ in 2030), het warmte-etiket en de RVO-rapportage biomassa-CO2 tellen op schoorsteenwaarde (109,6 kg/GJ brandstof).

Perverse prikkel weg: het ACM-maximumtarief volgt de gasprijs ('niet meer dan anders'), niet de kosten van het net. Dure of fossiele netten vallen zo niet op en de bewoner ziet niet wat zijn net echt kost. Stop: het kostengebaseerde tarief uit de Wcw zo snel mogelijk invoeren, met openbare kosten per net (aanleg, exploitatie, bron, CO2).

Perverse prikkel weg: de WIS (30%, tot 11.000 EUR per aansluiting) en publieke deelnemingen kunnen netten steunen waarvan de basislast uit biomassa, aardgas of fossiele restwarmte komt. Met eerlijke CO2 en bronrisico verliest zo'n net van all-electric. Stop: publieke steun alleen bij een robuuste basislast (geothermie, aquathermie, collectieve WP; industriele restwarmte alleen met Parijs-vervangingsplan) en werkelijke CO2 onder de Bcw-norm.

Perverse prikkel weg: gemeenten kiezen voor een warmtenet op basis van studies die warmte op 0 kg CO2 zetten en een vaste netbeheerder-aanname gebruiken. Stop: aanwijzing of warmtenet-voorkeur pas na een openbare MKBA per buurt met (1) werkelijke bron-CO2 incl. biomassa, (2) gelijke discontovoet, (3) bandbreedte piek-kW van alle netbeheerders, (4) isolatie eerst, (5) exergie-toerekening voor afval- en gascentralewarmte en bronrisico op een Parijs-pad.

Perverse prikkel weg: netbeheerders rekenen voor dezelfde warmtepompwoning met 1,5 tot 7,9 kW; Liander telt de piek op -10 C volledig op (gelijktijdigheid 1,0 op LS) zonder thuisbatterijen of sturing. Dat jaagt netverzwaring en netkosten op en maakt all-electric op papier duurder. Stop: ACM stelt een openbare rekenregel vast, gebaseerd op metingen (installatiemonitor, slimme meters) en met slimme sturing en buffers meegerekend.

Bron: waar geen robuuste warmtebron dichtbij is of de bebouwing niet dicht genoeg, is de standaard: eerst isoleren, dan een lucht- of bodem-WP (hybride waar het net vol is), met slimme sturing en een collectieve buffer in de buurt (deelauto's met V2G, buurtbatterij). Dat verlaagt de piek met 30-55% en de netkosten met 20-190 EUR per woning per jaar.

Bron: nieuwe warmtenetten alleen waar de MKBA ze laat winnen: dichte, slecht isoleerbare buurten met minstens 70% aansluiting en een bron die Parijs-proof is (geothermie, aquathermie of collectieve WP, datacenterwarmte met eigen duurzame stroom; industriele restwarmte alleen met vervangingsplan). Eigendom publiek of cooperatief, kostengebaseerd tarief. Dan is een warmtenet 95-123 EUR per woning per jaar goedkoper dan all-electric (CE Delft).

Reparatie: bestaande netten blijven nuttig als infrastructuur, maar hun bron moet om. Elk warmtebedrijf maakt een openbaar omschakelplan om biomassaketels, gas-WKK/STEG-aftap, fossiele industriele restwarmte en afvalwarmte uiterlijk 2040 te vervangen door geothermie, aquathermie of een collectieve WP, met tussendoelen op werkelijke CO2 (exergie-toerekening).

Perverse prikkel weg: de Regeling cw telt restwarmte zonder warmtepomp als 100% hernieuwbaar, ook uit raffinaderij of gascentrale, en afval- en gascentralewarmte telt voor 9-13 kg CO2/GJ. Stop: (1) warmte uit fossiele of afvalinstallaties telt naar exergie (afval 24-33, gascentrale 16-24 kg/GJ), niet als hernieuwbaar; (2) geen 10% uitstootvrije piek; (3) wie een fossiele bron gebruikt, legt een Parijs-vervangingsplan vast: bron weg uiterlijk 2040-2050, vervanger en kosten in plan en tarief.

Warmteklanten betalen via de gasreferentie de EB op gas mee (19,63 EUR/GJ excl. btw in 2026); warmtebedrijven betalen zelf gemiddeld 1-4 EUR/GJ. Nationaal ca. 225 mln EUR/jr (185-320). Stop: tot de Wcw-kostentarieven gelden, haalt de ACM het EB-deel uit het maximumtarief, of rekent het tarief kostengebaseerd zonder gasreferentie. Welvaartseffect: overdracht (PM). Raakt beleid 265 en Wcw.

Warmtebedrijven stoken gas in hulp- en piekketels bij tegen de lage EB-schijven voor grootverbruik (2026: 0,05313-0,33085 EUR/m3 tegen 0,60066 voor huishoudens, dp:1176), terwijl hun warmtetarief de EB van huishoudens bevat (dp:1180). Stop: gas voor warmtelevering aan kleinverbruikers belasten tegen het kleinverbruikerstarief.

Voor een wijkbesluit of aanwijzing van een warmtekavel onder de Wcw stelt de raad vooraf de onderzoeksvragen vast. Verplicht openbaar zijn: (1) een onafhankelijke vergelijking van alternatieven over de hele levensduur, inclusief all-electric met isolatie, (2) kosten en woonlasten per bewonersgroep (huur, koop, VvE) en (3) een risicoanalyse met scenario's (deelname, materiaalprijzen, subsidie, bron). Aannames worden onafhankelijk getoetst.

Verlaag de afkeurdrempel van 8% EP2-afwijking (dp:1239), controleer gericht labels net onder een labelgrens bij koop en particuliere huur, laat een onafhankelijke partij of de ILT steekproeven doen en maak een onterecht label herroepbaar met sanctie voor adviseur en opdrachtgever. Aanleiding: 245 tot 570 mln euro onterechte woningwaarde (dp:1236, src:1222). Effect PM.

Wettelijk huurregister met huurprijs, WWS-punten en energielabel per huurwoning, inzichtelijk voor huurders en toezichthouders. Helpt gemeenten (Wet goed verhuurderschap, Wet betaalbare huur), Toeslagen, Huurcommissie en de ILT bij de labelplicht (src:1223, src:1224, dp:1240). Openbaarheid binnen AVG uitwerken. Effect PM.

Platform steunt: horeca, snackbars, kantines en evenementen schenken frisdrank binnen een overgangstermijn uit de tap of uit hervulbare flessen, in plaats van uit blik en wegwerp-PET. Met ondersteuning voor tapinstallaties en retourlogistiek. Zo ontstaat er geen wegwerpverpakking en dus ook geen zwerfafval. Statiegeld blijft als vangnet. Effect: PM.

Stopmaatregel uit ana:73: de verkoop van frisdrank in blik en PET-flessen afbouwen, zodat er minder wegwerpverpakking en zwerfafval ontstaat. Het gezondheidsdeel (suiker, belasting, kindermarketing) staat in ana:18.

Reparatiemaatregel uit ana:73: het statiegeldsysteem voor blik en PET haalt de inzamelnorm van 90% en neemt ook beschadigde verpakkingen in; ILT-last 5.400 extra innamepunten voor 1-1-2027. Komt na stop en bron (RuleId 10).

Tata Steel IJmuiden krijgt 2026-2030 34,1 mln gratis emissierechten (8,0 mln in 2026, ca. EUR 585 mln). Die staan niet in de SOMO-som van EUR 10,8 mld. Nederland zet in de EU in op snellere afbouw van gratis toewijzing (CBAM-tempo) en op voorwaarden: een openbaar decarbonisatieplan, gezondheidsdoelen en terugbetaling bij niet-nakomen. Nationaal: geen nieuwe dispensatierechten in de CO2-heffing industrie voor installaties die maatwerksteun krijgen. Aanvulling op 216 en 217.

De MPG boekt de CO2 die in hout is opgeslagen aan het einde van de levensduur weer als uitstoot (-1/+1), dus houtbouw krijgt geen krediet voor opslag. Brand- en geveleisen in het Bbl (klasse A2 boven 50 m) en extra eisen voor geluid en trillingen kosten houtbouw ca. 5% extra. Voorstel: prestatie-eisen in plaats van materiaaleisen, met gelijke veiligheid, en de -1/+1-regel vervangen door een tijdgewogen methode voor biogene opslag.

Het Rijk bouwt nieuwe rijksgebouwen en verlangt bij publieke opdrachtgevers (corporaties, scholen) een minimumaandeel biobased constructie, oplopend naar 30-50% houtbouw in 2035. De MPG krijgt een module voor biogene opslag. Invest-NL financiert CLT-productie in Nederland (een fabriek van 70.000 m3 kost ca. EUR 45 mln). Houtbouw vervangt vooral beton en wapening; het effect op Tata is klein (0,4-3% van de leveringen).

Grond die vrijkomt bij krimp van de veestapel (policy 199) kan deels bos worden voor bouwhout en CO2-vastlegging: 1,9-16 t CO2 per ha per jaar, afhankelijk van boomsoort en bodem. Kosten 50-1.000 EUR per ton, dus duur op dure landbouwgrond. Voorstel: gerichte aanplant (snelgroeiend loofhout op rijke grond, gemengd bos elders), langjarige contracten en een houtoogstplan voor de bouw, binnen de Bossenstrategie.

Gemeenten, waterschappen en provincies moeten de komende decennia duizenden bruggen vervangen: landelijk 2,4-2,9 mld per jaar; gemeenten beheren 66.000 bruggen. Realistisch kan 120-400 mln per jaar in hout, vooral fiets-, voet- en lichte verkeersbruggen. Voorstel: een steward-owned houtbouwbedrijf (stichting houdt het stemrecht) met overheden als aandeelhouder, of een cooperatie van overheden. Het bouwt alleen constructief beschermde houten bruggen en onderhoudt ze minstens 30 jaar.

Stop met gedogen: het bevoegd gezag (OD NZKG, provincie Noord-Holland) handhaaft de bestaande vergunning en de BBT-conclusies ijzer en staal (BBT 2012, BBT 49 pas mei 2022; src:187), int verbeurde lasten onder dwangsom (max EUR 26,815 mln KGF1+2; dp:223, src:185) en maakt Roadmap+ (EUR 300 mln, ca. 35% minder fijnstof t.o.v. 2019; dp:805) afdwingbaar met termijnen. Toepassing van pol:127 en pol:129 op Tata.

De kooksgasfabrieken zijn de grootste bron van PAK- en fijnstofoverlast in de IJmond; KGF2 werd jaren niet gehandhaafd (dp:92) en kreeg lasten onder dwangsom (dp:223, src:185). Voorstel: een wettelijk vastgelegde sluitingsdatum voor KGF2 en daarna KGF1, gekoppeld aan de vergunning, niet aan subsidie.

Groen Staal fase 1 vervangt een hoogoven door DRI plus elektrische oven: ca. 5 Mt CO2/jr minder (scope 1) en ca. 10% minder PM10- en NOx-immissie (dp:804). Waterstof wordt alleen ingezet als grondstof voor DRI, niet voor gebouwen of mobiliteit (lijn van ana:85, pol:381); de overgang op aardgas is tijdelijk en mag niet leiden tot zwakkere methaanregels (pol:375). Publieke steun alleen met tegenprestatie (pol:246).

Bij afschaling of sluiting tellen banen volgens de MKBA-leidraad niet als welvaartsbaat (src:33, src:605, src:606); alleen frictiekosten tellen. Tata telt ca. 29.300 banen incl. keten (dp:637); 36-70% van 5.900 vaktechnici loopt risico op werkloosheid (dp:638, src:603), terwijl 87 van 93 technische beroepsgroepen krap zijn (dp:639). Herstel: omscholingsfonds, baangarantie in netbouw en verduurzaming, regionaal beleid naar het Ruhrgebied-voorbeeld (src:611).

Het zonder pesticiden telen van voedsel voor menselijke consumptie is niet revolutionair. Het was de standaard totdat we pesticiden gingen gebruiken.

Zet generieke, langdurige maatregelen zoals lockdowns alleen in na een integrale afweging van de maatschappelijke kosten en baten, zodat schade aan onderwijs, zorg en economie meeweegt.

Leg een data-infrastructuur vast die test-, vaccinatie- en sterftedata binnen weken koppelbaar maakt, met waarborgen voor privacy, zodat zicht op een pandemie niet opnieuw vertraagt.

Richt een structureel zorg- en re-integratietraject en expertisecentrum in voor long covid, gekoppeld aan de nazorg voor andere postinfectieuze aandoeningen.

Kraamzorg thuis kost 5,70 euro per uur eigen bijdrage, in het ziekenhuis niets. Deze perverse prikkel duwt zorg naar de duurste plek; wegnemen is een stopmaatregel. Schaf de eigen bijdrage voor kraamzorg en poliklinische bevalling af. Kosten volgens het kabinet 151 tot 270 miljoen plus 13 tot 16 miljoen euro per jaar, grotendeels door meer gebruik van zorg die nu niet geleverd wordt.

Integrale bekostiging gaf geen betere uitkomsten, wel 16,8 procent minder thuisbevallingen. Bekostiging per zorgepisode beloont interventies: inleidingen stegen van 22,8 naar 26,5 procent, keizersneden van 16,8 naar 19,4 procent, zonder duidelijke sterftewinst. Leg vast dat tarieven en integrale contracten geen extra interventies belonen en de keuze voor zorgverlener en plaats van bevallen niet beperken; volg inleidingen en keizersneden per regio.

Verloskamers sluiten vaak als voldongen feit, waarna omliggende ziekenhuizen vollopen en zwangeren niet meer kunnen kiezen waar ze bevallen. Maak sluiting van acute verloskunde afhankelijk van een openbare toets vooraf door het ROAZ op aanrijtijd, capaciteit in de regio en gevolgen voor de eerste lijn.

De petitie vroeg om experimenten waarin zelfstandige verloskundigen ook bij milde medische indicaties bevallingen begeleiden. Gebruik de nieuwe vsv-prestatie vanaf 2027 om dat regionaal mogelijk te maken, met voorrang voor het sociale domein. VWS verwacht zelf al een verschuiving naar de eerste lijn. Verschuif het doel van de geboortezorg van levend naar gezond geboren worden, met medische zorg waar nodig en ondersteunend (src:1255). Herzie de Verloskundige Indicatielijst op dit uitgangspunt.

Gezinnen krijgen gemiddeld 28 uur kraamzorg tegen een indicatie van 49 uur; 21 procent van de kwetsbare gezinnen krijgt minder dan het minimum van 24 uur. Leg een leveringsplicht van minimaal 24 uur vast met voorrang voor kwetsbare gezinnen, en investeer in instroom en behoud van kraamverzorgenden.

In 2022 beloofde de minister monitoring door NZa en RIVM, maar ervaren keuzevrijheid wordt nog niet landelijk gemeten. Laat het RIVM binnen de monitor eerste 1.000 dagen jaarlijks keuzevrijheid, inleidingen, keizersneden en clientervaring meten en de perinatale sterfte duiden. Voorwaarde zijn betrouwbare data: cijfers over 2022-2024 ontbraken (dp:1261, src:1256); koppel de monitor aan pol:320.

Het tuchtrecht leidt in de huidige vorm tot defensief handelen en extra diagnostiek (src:1257). In de geboortezorg versterkt dit de reflex om na incidenten nieuwe protocollen en interventies toe te voegen (src:1255). Maak een klachtenprocedure in de instelling voorwaardelijk voor een tuchtzaak en neem leren en verbeteren als uitgangspunt.

Een gezonde zwangere krijgt standaard meerdere echo's, NIPT, een diabetestest en groei-echo's aangeboden; elk onderzoek is te rechtvaardigen, maar de optelsom niet altijd (src:1257). Vraag de Gezondheidsraad om het totale pakket te beoordelen, inclusief psychosociale gevolgen en vervolginterventies, en neem in richtlijnen op wanneer screening en inleiding niet zinvol zijn. Laat richtlijncommissies leiden door een onafhankelijke generalist, met verloskundigen en clienten.

De geboortezorg heeft volgens Equalis geen kennisprobleem maar een keuzeprobleem (src:1256). Leg vast wie regie en doorzettingsmacht heeft, met drie sporen: governance en regie, leren en opschalen, en data en infrastructuur, met een uniforme dataset en aansluiting van kraamzorg, neonatologie en JGZ.

Maar 11 procent van gezondheid wordt door de zorg bepaald (src:1257). Luchtvervuiling, stress en armoede beinvloeden de kans op een gezonde zwangerschap (src:1255). Veranker gezondheidsdoelen in de wet en geef in de eerste 1.000 dagen voorrang aan maatregelen op leefomgeving en bestaanszekerheid boven extra screening.

Bijna 80 procent van de zwangeren kiest bij aanvang voor de verloskundige (dp:1289), maar slechts 25,8 procent bevalt in de eerste lijn (dp:1198). Bekostig per clientprofiel, met een eerstelijns budget dat bij substitutie meebeweegt naar de zorgverlener die de zorg levert, en een innovatieopslag boven de huidige 20 procent voor continuiteit van zorg en sociale verloskunde (src:1282, src:1269, src:1278).

Een zakje glucosegel voorkomt veel infusen en opnames van pasgeborenen, maar voor het ziekenhuis is dat omzetverlies (src:1276). Laat zorginkoop en tarieven vermeden zorg niet langer bestraffen: deel aantoonbare besparingen tussen zorgverzekeraar en zorgaanbieder, zodat bewezen goedkopere en veilige alternatieven worden ingevoerd.

CONCEPT - stopmaatregel (RuleId 10). Besluit/standpunt Harmen 2026-09-28: 'ik ben tegen CO2-opslag zonder gedegen MKBA'. Geen nieuwe publieke subsidie, garantie, SDE++-toekenning of rijksdeelname voor CO2-opslag (Aramis) zolang er geen gedegen MKBA ligt volgens de CPB/PBL-leidraad, met nulalternatief en bronalternatieven. Preventie gaat voor opslag achteraf. Een MKBA ontbreekt nu (Action 256, scientist).

Bronmaatregel uit ana:52: CO2 in de industrie voorkomen in plaats van achteraf afvangen en opslaan. Elektrificatie vraagt netcapaciteit en loopt tegen netcongestie aan (ana:46). Gaat in de volgorde van RuleId 10 voor op CCS (pol:187).

Vanaf 2030 geldt een privejettarief per passagier van 420 tot 2.100 euro (dp:1942 tot dp:1944, src:2210), opbrengst 58 mln per jaar (dp:1946). Dit voorstel vervroegt dat naar 2028 en voegt een heffing per vertrek naar maximaal startgewicht toe, zodat ook lege positievluchten betalen. Kerosine via pol:284; referentie pol:347.

Stopt huurregels die koude woningen lonend maken: verhuurders van woningen met label E-G mogen geen jaarlijkse huurverhoging doorvoeren, en energiepunten in het WWS tellen alleen op een gecontroleerd label (zie pol:312, ana:76).

Elke huurwoning moet uiterlijk op een vaste datum minimaal label C (later B) hebben, met isolatie eerst (pol:269); gemeenten handhaven met last onder dwangsom. Huurders krijgen een afdwingbaar recht op verbetering.

Structureel, inkomensafhankelijk energiefonds (opvolger van Tijdelijk Noodfonds Energie en energietoeslag) dat de rekening van huishoudens in energiearmoede verlaagt, alleen in combinatie met een gratis isolatie- en energiecoach-aanbod zodat de steun niet structureel een koude woning subsidieert.

Neem label E-G, enkelglas en ernstige tocht op in het gebrekenboek van de Huurcommissie (src:1793), zodat huurders een afdwingbaar recht op huurverlaging krijgen tot de verhuurder isoleert. Voert motie Kuiken c.s. uit (src:1794). Aanvulling op pol:392 en pol:393. Baten: gezondheid, koopkracht, klimaat; effect PM.

Zorg dat een uitspraak van de Huurcommissie over gebreken echt leidt tot terugbetaling en herstel: monitoring, invordering namens de huurder en melding aan de gemeente voor handhaving (Wet goed verhuurderschap). Volgt op motie Mooiman c.s. (src:1799). Baten: gezondheid, koopkracht, klimaat; effect PM.

CONCEPT - stopmaatregel (RuleId 10). Grootverbruikers krijgen EB-voordelen (degressie, vrijstellingen) zonder tegenprestatie. Platform, juridisch getoetst (Action 296): bouw de EB-schijf boven 10 mln kWh bij wet af, schrap de vrijstellingen van art. 64 Wbm, sta een verlaging alleen toe op objectieve wettelijke criteria (art. 17 ETD), maak voordelen per bedrijf openbaar via een wettelijke publicatieplicht, houd nettarieven kostenreflectief en geef steun alleen via de begroting.

CONCEPT - stopmaatregel (RuleId 10, eerste stap van het clawback-pakket). De overheid subsidieert het gedrag waarvan zij later de schade wil verhalen: ca. EUR 29,6-29,8 mld per jaar aan fossiele voordelen (MN2027, bruto). Platform: kaderwet met per regeling een wettelijk afbouwpad en einddatum, MKBA-plicht met WLO 2025-CO2-prijzen voor elke nieuwe of verlengde fossiele regeling, en de opbrengst (deels) naar het Fonds Brede Welvaart. EB-degressie: zie policy 216.

CONCEPT - bronmaatregel (RuleId 10). Producenten en importeurs van fossiele brandstoffen laten een oplopend percentage van de CO2 van hun producten permanent opslaan of verwijderen, tot 100% in het jaar van netto nul (Jenkins e.a. 2021). Alleen voor de toekomst; alleen CRCF-gecertificeerde permanente verwijdering telt; wie niet voldoet betaalt per ton aan het Fonds Brede Welvaart. Komt bovenop reductie, niet in plaats daarvan. Bij voorkeur via EU-recht.

CONCEPT - herstelmaatregel (RuleId 10). Heffing (art. 104 Gw) op groepen met meer dan 1 Gt toegerekende uitstoot en een band met Nederland: aandeel in de mondiale uitstoot vanaf 1-1-1988 maal een door PBL/CPB geraamde Nederlandse kostenbasis (adaptatie, herstel, CO2-verwijdering). Betaling in maximaal 25 jaarlijkse termijnen, plafond in procenten van de winst, hardheidsclausule, voorrang boven dividend, opbrengst naar het Fonds Brede Welvaart. Geen straf, maar kostenverhaal.

CONCEPT - stopmaatregel (RuleId 10). Aardgas dat als grondstof dient (ammoniak/kunstmest, methanol, waterstof) is vrijgesteld van energiebelasting (art. 64 lid 6 Wbm, src:622). Omvang EUR 85-144 mln per jaar (2023-2025, dp:1840, dp:1841, dp:1842). Platform: vrijstelling bij wet afbouwen; de ETD verplicht er niet toe (src:2081). Cumulatief 2011-2025 ca. EUR 1,0-1,2 mld, schatting (dp:1844, dp:1845).

Platform steunt: de verbruiksbelasting op alcoholvrije dranken omvormen tot een suikerbelasting die oploopt met het suikergehalte, zonder dat light- en zerodranken goedkoper worden. Light blijft minimaal het huidige tarief van EUR 26,13/hl houden, in plaats van te dalen naar EUR 14,45/hl zoals in kabinetsscenario III. Frisdrank is overbodig ('We hebben ze niet nodig', kabinet); afbouw helpt de gezondheid en vermindert zwerfafval. Effect: PM.

Platform steunt: een wettelijk verbod op reclame en marketing van frisdrank (met suiker of zoetstoffen) en andere producten buiten de Schijf van Vijf gericht op kinderen en jongeren onder 18 jaar, met handhaving en boetes. Het kabinet kondigde zo'n wet aan (32793-822, verwacht voorjaar 2026), maar de conceptwet is nog niet in consultatie. Effect: PM.

CONCEPT - stopmaatregel 1 (RuleId 10). De overheid stopt eerst met het zelf financieren van natuurverlies: rijkssubsidies, belastingvoordelen, accijnskortingen en garanties die de druk op biodiversiteit in stand houden of vergroten worden voor 2030 afgebouwd of omgevormd, met een wettelijke biodiversiteitstoets voor nieuwe regelingen. Nog geen euro-effect: MKBA ontbreekt (vervolgtickets).

CONCEPT - stopmaatregel 2 (RuleId 10). Schaf de fiscale landbouwvrijstelling (1918) af met overgangsrecht. De SEO-evaluatie (2024) noemt de regeling doeltreffend noch doelmatig. De opbrengst gaat niet naar de algemene middelen maar vooraf naar gebiedsfondsen van gemeenten/provincies voor grondruil en extensivering. Natuureffect en opbrengst nog niet in DB (tickets).

CONCEPT - bronmaatregel (RuleId 10). Koppel de EUR 20 mld Stikstoffonds tot 2035 (bi 49) aan gemeten reductie van ammoniak- en fosforuitstoot bij de bron, via een afnemend emissieplafond per gebied dat gemeenten, provincies en boeren samen invullen. Geld volgt resultaat, niet vergunningpapier. Budget onderbouwd; effect en MKBA nog niet (tickets).

CONCEPT - herstelmaatregel, pas na stop en bron (RuleId 10). Richt herstel op de leefgebieden die achteruitgaan (vennen/hoogveen, open natuur, agrarisch gebied) als wettelijke taak van provincies, gemeenten en waterschappen, en rapporteer natuurbeleid voortaan per leefgebied (LPI) en met SEEA-rekeningen in plaats van het misleidende landelijke gemiddelde. Kosten en baten nog niet in DB (tickets).

CONCEPT - weerbaarheidsmaatregel. Gemeenten stellen een onafhankelijke natuurvoogd aan die bij ruimtelijke besluiten, vergunningen en omgevingsplannen de belangen van een aangewezen natuurgebied, rivier of soort inbrengt. Kan nu al binnen het gemeentelijk beleid, zonder wetswijziging. 17 gemeenten onderzoeken dit, dp:1543. Geen kosten of baten in DB; geen euro-effect opgenomen.

CONCEPT - weerbaarheidsmaatregel. Gemeenten verruimen hun participatieverordening zodat inwoners en organisaties uitdrukkelijk namens een natuurgebied, rivier of soort mogen inspreken, zienswijzen indienen en worden gehoord. Licht instrument dat nu al kan, volgens src:1573. Geen kosten of baten in DB; geen euro-effect opgenomen.

CONCEPT - bronmaatregel. Een wet die aangewezen ecosystemen, zoals de Maas of de Waddenzee, rechtspersoonlijkheid en eigen rechten geeft: bestaan, bescherming, instandhouding en herstel, met een voogdij en procesrecht voor iedereen, naar het voorbeeld van de Spaanse Ley 19/2022 voor de Mar Menor. Gemeenten kunnen dit niet zelf, dp:1547. Geen kosten of baten in DB.

Stel wettelijke minimumnormen voor omvang, kennisontwikkeling en financiering van omgevingsdiensten vast en financier dit geoormerkt vanuit het Rijk, conform de aanbevelingen van de Commissie Van Aartsen (2021).

Veranker de beginselplicht tot handhaving in de wet met harde termijnen, een openbaar handhavingsregister en automatische escalatie naar de Rijksinspectie (ILT) wanneer een provincie of gemeente niet optreedt. Capaciteitsgebrek is geen geldige reden meer om niet te handhaven.

Emissie- en luchtkwaliteitsmetingen bij grote vergunningplichtige bedrijven worden uitgevoerd door een onafhankelijke publieke partij (RIVM-meetnet of omgevingsdienst), betaald via leges van de vergunninghouder, en realtime openbaar gepubliceerd.

Vergunningen moeten binnen de EU-termijn na nieuwe BBT-conclusies zijn geactualiseerd; gebeurt dat niet, dan gelden automatisch de nieuwe normen. Gezondheid van omwonenden wordt het toetsingskader, niet alleen naleving van de norm.

Versterk het Functioneel Parket, de ILT-IOD en de milieupolitie, en maak persoonlijke vervolging van bestuurders die bewust schadelijke uitstoot laten voortduren of verzwijgen de norm. Opbrengsten uit boetes en ontnomen voordeel gaan naar het Chemie-fonds.

CONCEPT - stopmaatregel, RuleId 10 stap 1, analyse 83. Sinds de afschaffing van de omroepbijdrage in 2000 hangt de publieke omroep aan een jaarlijks ministerieel budgetbesluit met een minimum dat bij elke wetswijziging omlaag kan. Het wetsvoorstel houdt dat in stand via artikel 2.149. Stop de structurele bezuiniging en stop de jaarlijkse vaststelling zonder vooraf vastgestelde, onafhankelijke criteria.

CONCEPT - stopmaatregel, RuleId 10 stap 1, analyse 83. Het wetsvoorstel haalt de minister weg bij benoemingen in omroephuizen, maar laat de raad van toezicht van de NPO op voordracht van de minister benoemen, artikel 2.24 lid 4. Stop die benoemingsmacht en leg een expliciet verbod vast op inmenging van politiek en overheid in programmering, benoemingen en bestuur.

CONCEPT - stopmaatregel, RuleId 10 stap 1, analyse 83. Sinds de Mediawetwijzigingen van 2016 heeft de NPO een regierol en toetst zij programmavoorstellen aan zenderprofielen en begroting. In de bezuinigingsronde bepaalden de NPO-directies Audio en Video profielen en budgetten per zender en genre. Het wetsvoorstel sluit het bestel voor nieuwe organisaties en schrapt de ledeneis. Stop deze elementen voor zover ze pluriformiteit, transparantie en deelname van leden ondermijnen.

CONCEPT - bronmaatregel, RuleId 10 stap 2, analyse 83. Een geoormerkt, wettelijk geborgd fonds voor publieke omroep en onafhankelijke journalistiek met een eigen inkomstenbron, meerjarige budgetten op advies van een onafhankelijke commissie en verdeling op afstand van de politiek, conform EMFA artikel 5 lid 3. Bijdrage van distributeurs en grote platforms onderzoeken; eigen inkomsten uit leden en donateurs blijven.

CONCEPT - bronmaatregel, RuleId 10 stap 2, analyse 83. Met publiek geld gemaakte content, software en data worden zo open mogelijk: open archiefplicht bij Beeld en Geluid, open source voor publiek ontwikkelde software, open data over budgetten, kosten per titel, kijkcijfers en besluiten, en openbare vergaderstukken van NPO en omroephuizen. De MvT zegt hier niets over.

CONCEPT - bronmaatregel, RuleId 10 stap 2, analyse 83. Burgers bepalen via ledenomroepen mee wat er gemaakt wordt; dat democratische proces blijft de kern. Behoud de vereniging als wettelijke route, geef leden bindende zeggenschap over koers en aanbod van hun omroep of omroephuis, en voeg gelote publieksraden toe die meebeslissen over een deel van het aanbod, met jaarlijkse verantwoording aan leden en publiek.

CONCEPT - weerbaarheidsmaatregel, RuleId 10 stap 3, analyse 83. Een wettelijk minimumaandeel van de zendtijd en van de prominente plekken op NPO Start dat omroephuizen en verenigingen zelfstandig vullen, buiten de NPO-netcoordinatie, plus wettelijke ruimte om zich te profileren. Zo blijven verschillende perspectieven zichtbaar ook als het budget krimpt.

CONCEPT - weerbaarheidsmaatregel, RuleId 10 stap 3, analyse 83. Een vast percentage van het mediabudget gaat naar een experimenteer- en innovatiefonds dat los van de netcoordinatie van de NPO nieuwe makers, formats en initiatieven financiert, met een open route naar het bestel voor initiatieven die publiek vinden. Dat vervangt de toetredingsroute die het wetsvoorstel sluit.

CONCEPT - herstelmaatregel, RuleId 10 stap 4, analyse 83. Reken de hervorming en de bezuiniging door in een MKBA op brede welvaart voordat de wet wordt ingediend, verdeel middelen voor journalistiek via openbare criteria met burgerzeggenschap, en maak met publiek geld betaalde journalistiek vrij toegankelijk. Herstelt wat stop en bron niet voorkomen.

Verbied bestrijdingsmiddelen zodra er een gerede aanwijzing van schadelijkheid is, tenzij de producent onomstotelijk de veiligheid aantoont - in plaats van omgekeerd. Herstelt het grondwettelijk beschikbare voorzorgbeginsel dat de minister van Landbouw nu niet gebruikt.

Voer een wettelijke producentenverantwoordelijkheid in voor bestrijdingsmiddelen: een differentiele heffing naar giftigheid (indicatie PAN-NL: EUR 25/kg, EUR 200/kg voor insecticiden) die in een geoormerkt compartiment van het Chemie-fonds vloeit, plus verhaalsrecht voor aantoonbare milieu- en gezondheidsschade. CONCEPT tot MKBA-doorrekening.

Verbied het gebruik van PFAS-houdende (TFA-vormende) gewasbeschermingsmiddelen in grondwaterbeschermingsgebieden, via gebruiksvoorschriften bij de toelating (Ctgb) en een expliciet verbod onder de Omgevingswet (provincies/Rijk), vooruitlopend op de Europese en Ctgb-herbeoordeling. Stopmaatregel (RuleId 10): de instroom van TFA in de bronnen van twee derde van het drinkwater stopt eerst.

Trek de toelating in van middelen op basis van werkzame stoffen waarvan TFA-vorming en uitspoeling boven 0,1 ug/l aannemelijk is, zoals Denemarken in 2025 deed (33 middelen, 6 werkzame stoffen). Neem flonicamid (in DK verboden, ca. 9% van het NL-volume) mee, en beperk de respijttermijn na intrekking. Stopmaatregel (RuleId 10).

Verplicht toelatinghouders om voor alle PFAS-houdende gewasbeschermingsmiddelen binnen een vaste termijn gegevens over TFA-vorming aan te leveren (nu is 60% van de toegelaten PFAS-middelen niet beoordeeld). Maak cumulatie van hetzelfde afbraakproduct uit meerdere middelen en actuele grondwatermetingen onderdeel van de toelatingstoets. Bronmaatregel (RuleId 10).

Ondersteun telers die PFAS-middelen uitfaseren met kennis, investeringssteun en versnelde toelating van groene (laag-risico) alternatieven, zodat de stopmaatregelen uitvoerbaar zijn zonder dat teelten onbeschermd raken. Bronmaatregel (RuleId 10). CONCEPT: bedragen en effecten nog niet onderbouwd.

Het tarief voor AVI's is 103,66 euro per ton CO2 in 2026 (dp:1308, src:1286), maar door dispensatierechten betaalt een AVI slechts 5,34 euro per ton afval (dp:1310, src:1038). Bouw de dispensatierechten af zodat de heffing over de volledige fossiele uitstoot geldt.

Het kabinet verlaagde het pad: afvalstoffenbelasting 81 in plaats van 124,20 euro per ton in 2030 en 304 euro per ton CO2 pas in 2035 in plaats van 2030 (dp:1309, dp:1312, src:1288). Herstel het oorspronkelijke pad; het huidige tarief is 40,85 euro per ton (dp:1311).

Nederland importeerde 606 kt afval voor verbranding in 2024 en 1.910 kt in 2017 (dp:1306, src:1283). Nu kan een plafond alleen bij verdringing van Nederlands afval (src:1285). Stel een dalend importplafond in en verleen geen ILT-toestemming meer voor import om overcapaciteit te vullen.

Er is 8.364 kt vergunde capaciteit tegenover 5.815 kt Nederlands afval (dp:1304, dp:1305). Het Rijk noemt capaciteit passend bij Nederlands afval als doel, maar zonder pad (src:1284). Leg een afbouwpad vast, gekoppeld aan preventie- en recyclingdoelen.

Minder restafval maakt capaciteitsafbouw mogelijk. Stimuleer preventie via gedifferentieerde tarieven, breid statiegeld uit en verbied verbranding van gescheiden ingezamelde, recyclebare stromen.

Voor het afval dat na preventie en recycling overblijft: verplichte CO2-afvang op de resterende ovens, betaald uit de heffingsopbrengst, en hoogwaardige toepassing van bodemas en vliegas met een saneringsfonds.

Warmtenetten draaien deels op AVI-warmte, in Arnhem en Nijmegen voor meer dan 93 procent (dp:971); AVI-warmte is 17 procent van alle warmtenetbronnen (dp:920). Bij afbouw van capaciteit en hogere heffingen hebben die netten een vervangingsplan nodig, en moeten de gevolgen voor de afvalstoffenheffing zichtbaar worden.

Een parallel spoor naast nieuwbouw: bestaande woonruimte beter benutten door splitsen, optoppen, kangoeroewoningen, hospitaverhuur en wonen boven winkels, uitgevoerd door het lokale MKB en gefinancierd met renteloze leningen die worden kwijtgescholden bij een aantoonbaar extra huishouden.

Stopmaatregel (Rijk, fiscaal): de hypotheekrenteaftrek beloont groot en duur wonen in koopwoningen, waar overdadig wonen het meest voorkomt. Geleidelijke afbouw neemt een prikkel weg die schaarse woonruimte vastlegt.

Stopmaatregel (gemeente en Rijk): splitsings- en omzettingsvergunningen en aanvullende eisen in omgevingsplannen maken beter benutten van bestaande woningen traag en onaantrekkelijk. Binnen landelijke kwaliteitsregels vergunningvrij maken.

Bronmaatregel (gemeente en corporaties): bestaande eengezinswoningen geschikt maken voor meer huishoudens via zachte splitsing (tweede badkamer, onzelfstandige kamers), kangoeroewonen en hospitaverhuur.

Bronmaatregel (gemeente): ouderen die ruim wonen verhuizen eerder dan dat zij hun woning splitsen. Gemeenten programmeren daarom geschikte, betaalbare seniorenwoningen dicht bij voorzieningen, zodat grote woningen vrijkomen.

Bronmaatregel (gemeente en Rijk): leegstaande kantoren en verdiepingen boven winkels ombouwen tot woningen, met de bestaande SFT-bijdrage en gemeentelijke regie, voordat nieuwe grond wordt bebouwd.

Bronmaatregel (Rijk): de Realisatiestimulans en Woningbouwimpuls belonen nu vooral nieuwbouw. Een gelijke bijdrage per aantoonbaar extra huishouden via splitsen, optoppen of transformatie haalt de scheefheid tussen nieuwbouw en beter benutten weg.

Weerbaarheidsmaatregel (gemeente en provincie): eerst bestaand bebouwd gebied beter benutten voordat open ruimte wordt bebouwd, met een harde norm dat verdichting geen stedelijk groen kost, vanwege hitte, water en biodiversiteit.

Stopmaatregel: de overdrachtsbelasting van 2% op woningen vervalt, zodat verhuizen, ook kleiner gaan wonen, niet langer wordt belast. Welvaartswinst circa 0,7 mld euro per jaar (0,6 tot 1,2; SCHATTING). Gederfde opbrengst circa 1,5 mld euro per jaar (SCHATTING), te compenseren via pol:423 in ana:99.

Vervangt de gederfde overdrachtsbelasting op woningen budgettair neutraal door een jaarlijkse heffing op bezit: circa 0,045% van de WOZ-waarde, circa 180 euro per jaar voor een gemiddelde woning (SCHATTING). Belast bezit in plaats van verhuizen.

Veranker sport en bewegen als publieke taak in de Sport- en beweegwet: een wettelijke taak voor Rijk en gemeenten, verplichte periodieke lokale sportprogramma's met landelijke prioriteiten, en een IHP-verkenning. Geen open zorgplicht voor zwembaden of andere voorzieningen en geen structurele geoormerkte rijksbijdrage zonder MKBA. Toegankelijkheid en betaalbaarheid regelen we via voorverdelen (sportpas en tarieven naar draagkracht, aparte maatregelen), niet via inputnormen of herverdeelfondsen.

Iedere jongere tot 23 jaar krijgt jaarlijks EUR 240 sporttegoed, te besteden bij sportverenigingen en sportscholen, ongeacht het inkomen van de ouders. Universeel, zonder aanvraag, en uitvoerbaar via gemeenten.

Gemeenten rekenen in eigen en gesubsidieerde sportaccommodaties (zwembad, sporthal, velden) een tarief naar draagkracht, automatisch via een inkomensindicatie, in plaats van een vaste prijs met losse minimaregelingen achteraf.

Behoud salderen

Herstel van solidariteit door het schrappen van de vrijwillige verhoging van het eigen risico.

Het oprichten van een publiek farmaceutisch bedrijf voor de productie van essentiële medicijnen en een centraal inkoopsysteem zonder winstoogmerk.

Nederland hanteert een schaduwprijs op CO2 bij de eigen defensiebegroting en -aanbestedingen, en pleit in EU/NAVO-verband voor een verplichte in plaats van vrijwillige rapportageplicht voor militaire broeikasgasuitstoot en voor het sluiten van de accijns- en ETS-vrijstellingen voor militaire brandstof.

Nederland en de EU stellen verplichte lage-CO2 en circulaire bouwstandaarden (hernieuwbare energie, energiezuinige gebouwen, circulaire materialen) als voorwaarde bij financiering van post-conflict wederopbouw, in plaats van als-was-herbouw impliciet te faciliteren.

BESLOTEN (Harmen Bos 28-9-2026, Action 241): Dienmodel alleen met (1) burgerraadpleging voor invoering; (2) recht op gewetensbezwaar; (3) geen gevangenisstraf voor weigeraars; (4) openbare, gelijke selectiecriteria; (5) steun Europese Veiligheidsraad alleen met vredesagenda. Uitwerking CONCEPT (Actions 240 en 255).

CONCEPT - stopmaatregel 1 (RuleId 10). Bestaand beleid dat het probleem kan vergroten: sturen op een bbp-percentage (NAVO 2025: 3,5% kerndefensie + tot 1,5% weerbaarheid) in plaats van op benodigde capaciteit. Platform: geen wettelijke verankering van een %-norm; Nederland zet bij de NAVO-herziening in 2029 in op capaciteitsdoelen (NATO Capability Targets) met doelmatigheidstoets. Doel is niet minder afschrikking, maar stoppen met uitgeven om een percentage te halen.

CONCEPT - bronmaatregel 1 (RuleId 10). Nederland zet in EU-verband in op een eigen Europese diplomatieke strategie voor oorlog en vrede met Rusland: voorbereiding van een bestand met afdwingbare veiligheidsgaranties voor Oekraine, monitoring en verificatie bij de OVSE, scenarioplanning voor escalatiebeheersing en een langetermijnstrategie voor de omgang met Rusland. Diplomatie naast afschrikking, niet in plaats daarvan.

CONCEPT - bronmaatregel 2 (RuleId 10). Het groeiende veiligheidsdilemma (wederzijdse bewapening die weer tot meer bewapening leidt) is een bron van zowel de kosten als het escalatierisico. Nederland bepleit in EU-, NAVO- en OVSE-verband gesprekken over conventionele wapenbeheersing, vertrouwenwekkende maatregelen en militaire risicobeheersing (incidentpreventie, communicatielijnen, transparantie over oefeningen), vanuit een geloofwaardige defensie.

CONCEPT - herstelmaatregel (RuleId 10), na stop en bron. Zolang de defensie-uitgaven stijgen, beperkt Nederland de schade voor de brede welvaart: jaarlijkse openbare uitsplitsing per jaar en onderdeel, rapportage over onderuitputting, invoeraandeel, prijsontwikkeling, CO2 (koppeling policy 114) en verdringing, getoetst door planbureaus en Algemene Rekenkamer. Geld dat niet doelmatig besteed kan worden, valt vrij in plaats van te worden doorgeschoven.

De vrijstelling van militaire emissies onttrekt kosten aan het zicht en is daarmee een perverse prikkel. Stop: Nederland rapporteert alle militaire emissies verplicht en volledig in de nationale inventaris (incl. buitenlandse missies, oefeningen en internationale militaire bunkerbrandstoffen, apart zichtbaar), telt ze mee in klimaatdoelen en CO2-budgetten, en zet zich in EU en UNFCCC in voor een internationale verplichting.

Zo werkt het nu: Defensie telde op 1-12-2025 79.913 VTE (Kamerbrief 17-12-2025). Het kabinet groeit door naar ongeveer 100.000 mensen in 2030 (+20.087 VTE) en daarna naar ongeveer 122.000 (+42.087 VTE). De Defensienota 2026 noemt vooralsnog circa 102.000 in 2030. In een krappe arbeidsmarkt kost dat elders productie; alleen het deel boven de lonen telt als opportuniteitskost (besluit 2026-10-11).

Zo werkt het nu: Defensie vervangt 60 km van de leiding Klaphek-Best (1954) door een leiding van 28 cm in een deels nieuw trace, aanleg vanaf 2028. Kosten niet openbaar (PM).

Bestaand beleid dat de investering vastlegt: het NAVO-verzoek tot vervanging en het projectbesluit met mer-beoordeling in plaats van volledige MER. Voorstel: vóór vaststelling openbaar maken van kosten, benutting per scenario en een alternatievenvergelijking.

Commerciele gebruikers krijgen ca. 94% van de capaciteit en betalen ca. 62% van de kosten; het tekort van ca. EUR 28 mln/jr dragen zes staten. Voorstel: tarieven op kostprijs, inclusief bijdrage aan vervangingsinvesteringen zoals KB10.

De bestaande leiding blijft in gebruik; alleen te ondiepe delen en knelpunten worden hersteld. Geen capaciteitsvergroting.

Extra strategische voorraad in tanks bij Volkel, Eindhoven en Gilze-Rijen voor de crisisbehoefte; leiding houdt huidige diameter of wordt alleen vervangen.

Strategische kerosinevoorraad ondergronds, minder kwetsbaar voor aanvallen, als buffer voor de crisisperiode.

Bundeling met bestaande leidingstroken of aanvoer per schip of spoor, zoals bij Leeuwarden (depot Deinum per binnenvaart).

De leiding wordt alleen vervangen op huidige capaciteit, of buiten bedrijf gesteld als de benutting dat rechtvaardigt; voorziening via andere CEPS-routes.

CONCEPT - stopmaatregel S1 (RuleId 10). Zuivel- en sojadranken zijn vrijgesteld van de verbruiksbelasting op alcoholvrije dranken (326 mln in 2027, MN2027). WSER 2026-011: negatief voor biodiversiteit, want houdt de gangbare melkveehouderij in stand. Platform: afschaffen of gelijk trekken voor alle ongezoete dranken.

CONCEPT - stopmaatregel S3 (RuleId 10). De GLB-basisbetaling (338 mln in 2024) is algemene inkomenssteun per hectare. WSER 2026-011: gemengd, overwegend negatief - houdt de bestaande druk op landgebruik en een productiesysteem met relatief hoge emissies in stand. Platform: in het volgende Nationaal Strategisch Plan middelen verschuiven van basisbetaling naar eco-regeling en betaling voor natuur- en waterprestaties.

CONCEPT - stopmaatregel S2 (RuleId 10). Wie cultuurgrond koopt voor landbouw betaalt geen overdrachtsbelasting (343 mln in 2027, MN2027). Evaluatie SEO 2026: onderbouwing, doeltreffendheid en doelmatigheid alle nee. WSER: stimuleert schaalvergroting, overwegend negatief. Platform: afschaffen; alleen verplaatsing door overheidsingrijpen blijft vrijgesteld.

CONCEPT - stopmaatregel S4 (RuleId 10). Via het Borgstellingskrediet (60 mln in 2024) staat de overheid borg voor bankleningen aan boeren zonder voldoende onderpand. De algemene BL stelt geen eisen aan het type investering; de duurzame BL-Plus wordt zeer beperkt gebruikt. WSER: negatief. Platform: borg alleen nog voor BL-Plus-achtige, duurzame investeringen, niet voor uitbreiding of intensivering van de veestapel.

CONCEPT - stopmaatregel S5 (RuleId 10). Het LVVN Attache Netwerk (landbouwraden op ca. 59 posten) helpt agrarische export met markttoegang, handelsmissies en het wegnemen van veterinaire handelsbelemmeringen. Platform: publieke exportbevordering richten op kennis, techniek en hoogwaardige producten, niet op volumegroei van dierlijke bulkproducten. Budget per sector staat niet in de bron.

CONCEPT - bronmaatregel B1 (RuleId 10). PBL: met de uitgewerkte maatregelen haalt het kabinet ca. 40% NH3-reductie in 2035; voor het doel van 42% is een generieke korting van 5-10% van de dierrechten nodig. Platform: maak dat geen dreiging in 2035, maar een vooraf aangekondigd, voorspelbaar krimppad met afroming bij handel en eerlijke vergoeding, zodat investeerders zekerheid hebben.

CONCEPT - bronmaatregel B2 (RuleId 10). Minder dieren per hectare in plaats van alleen techniek: grondgebonden melkveehouderij, extensivering in de ca. 180.000 ha landbouwgrond in zones rond natuur (PBL) en omschakeling naar extensieve of biologische bedrijven. Financiering: zones- en extensiveringsbudget (10 mld) plus vrijval uit stopmaatregelen S1-S4 en 177, vooraf verdeeld naar gebieden.

CONCEPT - herstelmaatregel (RuleId 10), na stop en bron. Bij elke publiek betaalde beeindiging worden de dierrechten definitief doorgehaald (niet doorverkocht) en wordt het vervolggebruik van grond en stallen vastgelegd (extensief, natuur, water). Vrijvallende stikstof- en milieuruimte gaat eerst naar natuur- en waterherstel (bi 49), niet naar nieuwe intensieve productie.

CONCEPT - bronmaatregel B3 (RuleId 10), alleen voor NIEUWE leningen na een aankondigingsdatum. Als een aangewezen overheidsmaatregel de onderpandwaarde of draagkracht verlaagt, draagt de kredietverstrekker volgens een vooraf bekende wettelijke sleutel een deel van het verlies, na herstructurering. Het risico wordt vooraf geprijsd (voorverdelen). Bij optie A (besluit Harmen 28-09-2026) het prospectieve deel van de kaderwet. Bestaande leningen: policy 206 (herstel). Geldschepping: policy 208.

Optie A is de platformlijn (besluit Harmen 28-09-2026, Action 275): kaderwet waarin de kredietverstrekker bij elke aangewezen overheidsmaatregel een wettelijk verplicht deel van de restschuld op BESTAANDE leningen draagt, na herstructurering. Richting besloten; uitwerking CONCEPT: bankdeel (PM), aan te wijzen maatregelen, wie de rest draagt (staat/lener), overgangsregeling. Risico's beperkt met OE1-OE5 en E1-E9 (Action 281). Herstel (RuleId 10) naast bron 205, optie 208. Uitwerking: Action 278.

CONCEPT - uitgangspunt (besluit Harmen 28-09-2026 16:04/16:05): krediet uit geldcreatie is geen eigendom van de bank, de overheid moet erop kunnen sturen; ingebracht spaargeld en eigen vermogen zijn echt bezit. Route: nationale heffing (O2), eigendomsonderscheid via de EU. Nieuw voorstel Harmen (16:50): servicevergoedingsmodel - bank is uitvoerder, rendement en kredietrisico van het geldscheppingsdeel bij de overheid (B5/O5, concept). Bedragen PM (Actions 279, 280).

CONCEPT-OPTIE (stopmaatregel, RuleId 10): geen stilzwijgende verlenging meer van de circa 74 Nederlandse investeringsverdragen met ISDS; opzegging tegen de eerstvolgende datum, tenzij vooraf een nieuw verdrag zonder klassieke ISDS is getekend; aanbod van sunset-neutralisatie (model Trb. 2020, 52). Verkleint de claimroute tegen 205/206. Of het platform dit voorstelt, beslissen Politician en Harmen. Juridisch advies: Action 281.

Eerste stap volgens RuleId 10: stop de prikkels die fossiele uitstoot goedkoop maken. Nederland zet in de EU in op het schrappen van de accijnsvrijstelling voor kerosine en bunkerbrandstof (Energiebelastingrichtlijn), snelle afbouw van gratis ETS-rechten zonder tegenprestatie, einde van de nul-telling van houtige biomassa en volledige telling van militaire uitstoot. Het NL-beprijzingstekort voor bunkers is EUR 6,6 mld per jaar (MN2027).

Maak de solidariteitsbijdrage van 2022 permanent en scherper: fossiele winsten boven een normaal rendement op geinvesteerd vermogen worden volledig afgeroomd (economische rente), bij voorkeur EU-breed, anders nationaal. De opbrengst gaat naar klimaatherstel en het mondiale Fonds Brede Welvaart. Referentie: NL 2022 33% boven 120% van 2018-2021, raming EUR 3,2 mld; VK Energy Profits Levy 38%, GBP 2,9-3,6 mld per jaar. Overdracht, geen welvaartswinst.

Mondiaal gaat USD 2,9 bln per jaar naar defensie en USD 1,9 bln naar klimaatfinanciering, terwijl de behoefte minstens 3x hoger is. NL verhoogt defensie met EUR 16-19 mld per jaar richting de NAVO-norm; NL-klimaatfinanciering is EUR 2,4-2,9 mld. Voorstel: draag een vast percentage van elke extra defensie-euro af aan klimaatfinanciering (bijv. 10% = EUR 1,6-1,9 mld). Concept; het percentage is een politieke keuze, effect PM.

CO2 terughalen is nodig naast snel stoppen met uitstoot (energieonevenwicht 1,36 W/m2; Hansen e.a.). Programma per Mt verwijdering: eerst bosherstel, bodemkoolstof en houtbouw (goedkoop, maar tijdelijk en omkeerbaar), dan permanente technische opslag (DACCS, mineralisatie). Geen BECCS met geimporteerde biomassa. Betaald uit overwinst- en vervuilersheffingen. Per ton duurder dan voorkomen: verwijdering vult preventie aan, vervangt haar niet.

Nulalternatief. De SDE++ subsidieert vergisting tot groen gas; in de ronde 2025 kregen 50 projecten 602 mln euro voor 0,13 Mt/jr (291 euro/t, inclusief vermeden methaan uit mestopslag). 2008-2020 werd al 460 mln uitbetaald aan mestvergisting. Bedragen als referentie (IsReference), niet in het saldo.

Nulalternatief. Gasleveranciers moeten vanaf 2027 groen gas bijmengen: 0,63 Mt ketenreductie in 2027 oplopend tot 2,85 Mt/jr in 2031-2035, buy-out 450-527 euro/t. Meerkosten tot 9 ct/m3 en 90 euro/jr per huishouden vanaf 2031. Mest levert circa 63% van de reductie (CE Delft 2024). Wetsvoorstel 36947 op 6-10-2026 aangenomen door de Tweede Kamer (source 1004); behandeling in de Eerste Kamer loopt (procedure commissie EZ/KGG 13-10-2026, source 1005).

Perverse prikkel wegnemen: groen gas uit vergisting van alle dierlijke mest uit de veehouderij telt niet als hernieuwbaar of CO2-neutraal. Niet inboekbaar in het GGE-register voor de bijmengverplichting (wettekst amendement 36947-48), geen nieuwe SDE++ vanaf 2028 en het BMV-jaardoel omlaag met het mestdeel. Bestaande beschikkingen blijven. Netto welvaart (eigen afleiding) +0,1/+1,8/+4,1 mld euro contant 2027-2035. Politieke keuze: verlaging BMV-jaardoel.

Het SDE++-budget dat naar mestvergisting ging (602 mln in ronde 2025, ca. 37,8 mln/jr) gaat naar lucht-water-warmtepompen (229 euro/t) en isolatie. Dat geeft per ronde 0,022-0,035 Mt/jr extra reductie (1,1 / 3,7 / 5,6 mln euro/jr). Budgetneutraal met de stop. Isolatie: PM.

Steun voor emissiearme mestopslag en -verwerking (snel afvoeren, scheiden, strippen, RENURE) zonder subsidie per m3 gas en dus zonder prikkel om de mestproductie op peil te houden. Het NH3-effect hangt af van de keten (WUR WPR-840: vergisting alleen garandeert geen reductie). Bedragen: PM.

De BMV en de SDE++ beperken tot reststromen zonder dierlijke productieketen. Let op: dat is per ton duurder (RWZI-slibgisting 642 euro/t in 2026) en het volume is beperkt (vergassing 0,4 bcm). Daarom alleen als aanvulling, niet als besparing gerekend.

Richt een apart, geoormerkt Chemie-fonds op dat sanering van de ~4.000 mogelijk vervuilde locaties versnelt, in plaats van te wachten tot 2032 op een volledig overzicht. Het fonds heeft eigen doelen, maar wordt beheerd door dezelfde organisatie en via dezelfde bankrekening als het Fonds Brede Welvaart; dezelfde MKBA/SCBA-principes gelden.

Maak vergunninghouders die PFAS loosden of lozen volledig aansprakelijk voor sanerings- en gezondheidsschade, en verplicht een risicoadequate premie/heffing die vooraf in het saneringsfonds vloeit in plaats van via jarenlange rechtszaken.

CONCEPT - stopmaatregel (RuleId 10). Nu draait de overheid vaak op voor sanering na faillissement of vertrek van een vervuiler, omdat financiele zekerheid per activiteit wordt gevraagd en vaak niet de volledige kosten dekt. Platform: verplichte zekerheid voor sanering, nazorg en eeuwigdurende lasten van de hele locatie, te stellen door moedermaatschappij, bank of escrow; zolang die ontbreekt geen uitkeringen aan aandeelhouders en geen inkoop van eigen aandelen.

CONCEPT - bronmaatregel (RuleId 10). Grote vervuilers kunnen aansprakelijkheid ontlopen door splitsing (DuPont/Chemours 2015), verhuizing (Shell naar Londen 2022), verkoop van risicovolle dochters of uitkering van vermogen voordat claims zijn toegewezen. Platform: overdrager en verkrijger blijven hoofdelijk aansprakelijk tenzij zekerheid is gesteld; tienjarig vermoeden van wetenschap van benadeling; curator en publieke schuldeiser kunnen optreden tegen moeders en bestuurders.

CONCEPT - reparatiemaatregel (RuleId 10). Bij diffuse schade (PFAS, klimaat) is bewijs van causaal verband en kennis het grootste obstakel. Platform: weerlegbaar vermoeden dat schade naar aandeel in de emissie door de aangesprokene is veroorzaakt; vermoeden dat fossiele producenten vanaf 1-1-1988 de risico's kenden (stoffen: datum per AMvB); geen beroep op vergunning bij verzwegen risico's. Geldt voor procedures die na inwerkingtreding beginnen. Verjaring: zie policy 226.

CONCEPT - reparatiemaatregel (RuleId 10). Vorderingen voor verontreiniging en klimaatschade verjaren nu na uiterlijk 30 jaar (art. 3:310 lid 2 BW), terwijl de schade vaak pas daarna zichtbaar wordt. Platform: lange termijn 50 jaar; bij persistente stoffen (PFAS) alleen een vijfjaarstermijn vanaf kennis van schade, causaal verband en aansprakelijke; collectieve vordering stuit voor iedereen; verzwegen risicokennis geldt als verborgen houden. Alleen voor vorderingen die nog niet verjaard zijn.

CONCEPT - stopmaatregel (RuleId 10, stap 1). Nieuwe datacentra en uitbreidingen van bestaande (bijv. vanaf 1 MW IT, concept) krijgen alleen een omgevingsvergunning met PFAS-vrije koeling: geen HFO/HFK-koudemiddelen en geen gefluoreerde immersievloeistoffen. Stopt de lock-in die ontstaat doordat de F-gasverordening vanaf 2027 chillers naar HFO's (PFAS, vormen TFA) duwt. Voorkeur: chillerloos, anders R-744 (CO2) als BBT. Energie: policy 215/242.

Een stof is verboden, tenzij de producent aantoont dat er geen alternatief is en de toepassing noodzakelijk is (voorzorgbeginsel, bewijslast bij de producent, zoals pol:123). Niet-chemische en regeneratieve oplossingen gaan voor. Mengselbeoordelingsfactor in vergunningen en REACH. Onafhankelijke beoordeling, betaald door de industrie. Aanleiding src:1221, dp:1235.

De lage alcoholaccijns houdt een product goedkoop dat netto 2,3 tot 4,2 mld euro per jaar aan maatschappelijke kosten veroorzaakt (dp:1221). Volgens de RIVM-MKBA levert een accijnsverhoging van 50% netto 4,5 tot 10,7 mld euro op over 50 jaar, bij 200% 12,2 tot 35,8 mld (dp:1220, src:1208). Concept, effect nog niet als effectregel ingevoerd.

Preventie wordt nu bekostigd via tijdelijke specifieke uitkeringen uit akkoorden (Preventieakkoord, GALA, IZA). Gemeenten en scholen kunnen daardoor niet investeren in maatregelen die pas na tien tot twintig jaar renderen (src:1210, src:1211). Stop met nieuwe tijdelijke potjes; laat lopend geld opgaan in een meerjarig preventiefonds met MKBA-toets. Effect PM.

Kinderen voldoen te weinig aan de beweegrichtlijn en weinig bewegen veroorzaakt 2,3% van de ziektelast (dp:1225). Leg een minimum aan bewegingsonderwijs en dagelijks bewegen vast voor alle schooltypen, met bevoegde vakleerkrachten en inspectietoezicht. Effect PM: geen Nederlandse MKBA van een schoolbeweegnorm gevonden; schoolgerichte leefstijlprogramma's varieren van kostenbesparend tot 32.178 euro per QALY (src:1211).

Een fonds met tienjarige toezeggingen dat alleen maatregelen financiert met een positief MKBA-saldo bij gelijke waardering van gezondheid (VOLY, kengetal 37) en het RIVM-afwegingskader. Partijen die besparen (VWS, OCW, zorgverzekeraars) dragen bij naar rato van hun baat. Past onder het Fonds Brede Welvaart (pol:223). Effect PM.

RIVM: saldo 16.134 euro per kind, 65,2 mln euro per jaarcohort van 4.000 opvoeders (dp:1223). Gemeenten betalen 5,6 mln, VWS en OCW besparen samen 7,2 mln na 5 jaar (src:1210). Laat het Rijk de gemeentelijke kosten vergoeden zodat de maatregel er komt.

Het verschil in levensverwachting tussen de laagste en hoogste inkomensgroep groeide van 5,7 naar 9,3 jaar, en in goed ervaren gezondheid is het 23,1 jaar (dp:1250). Laat RIVM en NZa jaarlijks rapporteren of patienten met een laag inkomen of laag opleidingsniveau even vaak en even snel nieuwe behandelingen krijgen (bijvoorbeeld immunotherapie, trombectomie), per regio en aanbieder, en neem uitkomsten op in zorginkoop en toezicht.

Elk gezin in een financieel kwetsbare positie met problemen op meerdere leefgebieden krijgt een vaste regisseur en een doorbraakbudget, wettelijk geborgd in Wmo, Jeugdwet en Participatiewet volgens 1Gezin1Plan1Regisseur. Kosten regie 3.300 tot 10.600 euro per gezin per jaar, dp:1280; baten waarschijnlijk positief maar niet robuust gekwantificeerd. Bron src:1260.

Brugfunctionarissen tussen school, gezin en ondersteuning structureel financieren in plaats van via een driejarige subsidie. Kosten ca. 36 mln euro per jaar voor ca. 900 brugfunctionarissen; verwacht saldo 113 tot 410 mln euro, ex ante, dp:1279. Bron src:1260.

Platform steunt: het nationale verbod op invoer van en handel in goederen uit onrechtmatige nederzettingen (sinds 22-9-2026) blijvend in de wet, uitgebreid naar diensten, investeringen en financiering (banken, pensioenfondsen), met effectieve herkomstcontrole, en inzet op een EU-breed verbod. Grondslag: IGH-advies 19-7-2024: geen hulp of bijstand bij het in stand houden van de onrechtmatige situatie. Effect: PM.

Platform steunt: geen nieuwe en intrekking van lopende vergunningen voor uit- en doorvoer van militaire goederen en militair bruikbare dual-use goederen naar Israel, ook F-35-onderdelen via derde landen, plus inzet voor een EU-wapenembargo, zolang het IGH-advies en de voorlopige maatregelen niet worden nageleefd. Grondslag: EU GS 2008/944 criterium 2(c), Hof Den Haag 12-2-2024, HR 3-10-2025. Effect: PM.

Platform steunt: Nederland voert de arrestatiebevelen van het Strafhof van 21-11-2024 tegen Netanyahu en Gallant onvoorwaardelijk uit (aanhouding en overdracht bij aanwezigheid op Nederlands grondgebied, geen beroep op immuniteit), vraagt EU-partners hetzelfde te doen en beschermt het Hof als gastland tegen sancties en druk. Verantwoording betreft verdachte personen, niet een volk. Effect: PM.

Platform steunt: na het inreisverbod voor de ministers Ben-Gvir en Smotrich (juli 2025) ook bevriezing van tegoeden en inreisverboden voor gewelddadige kolonisten, kolonistenorganisaties en bewindspersonen die oproepen tot geweld of verdrijving, nationaal via de Sanctiewet 1977 en in EU-verband. Sancties zijn persoonsgericht en gebaseerd op individueel bewijs. Effect: PM.

Platform steunt: Nederland stemt in de Raad voor het Commissievoorstel COM(2025) 890 tot opschorting van de handelsbepalingen en zet in op volledige opschorting van de Associatieovereenkomst zolang Israel artikel 2 (mensenrechten en democratische beginselen) schendt; herstel zodra de bezetting eindigt en de IGH-verplichtingen worden nageleefd. Effect: PM (handelseffect nog niet becijferd).

Platform steunt: Nederland erkent Palestina en zet in op een democratische staat met gelijke burgerrechten voor alle inwoners tussen Jordaan en Middellandse Zee, joods en Palestijns, met meerpartijendemocratie, bescherming van minderheden en terugkeer of compensatie volgens VN-resolutie 194. Geen gedwongen verplaatsing van welke groep ook. Effect: PM.

Platform steunt: verandering van leiderschap uitsluitend via vrije verkiezingen in Israel (Knesset 27-10-2026) en Palestijnse verkiezingen (sinds 2006 niet gehouden), steun aan maatschappelijke organisaties die gelijke rechten en vreedzame oplossingen nastreven, ook Israelische, en berechting van verdachten via het Strafhof. Geen van buitenaf afgedwongen regeringswissel (dossier 200). Effect: PM.

Platform steunt: structurele Nederlandse bijdrage aan UNRWA (EUR 19 mln per jaar) en het VN-humanitaire fonds, een ruimhartige bijdrage aan de wederopbouw van Gaza op basis van de RDNA (herstelbehoefte USD 71,4 mld over 10 jaar), onvoorwaardelijke humanitaire toegang, en inzet op schadevergoeding door de verantwoordelijke staat, zoals het IGH vaststelde. Effect: PM.

Platform steunt een nationaal richtsnoer: bandbreedte migratiesaldo ~20-40k/jr (CBS-varianten ~18,1-18,8 mln in 2050) i.p.v. ~94k (2025), geen quotum. Per stroom andere knoppen: arbeid via economisch beleid (159), studie via onderwijsbeleid (160), asiel via EU-kader (161), gezin binnen EVRM art. 8. Framing (parafrase Staatscommissie, geen citaat): je krijgt de migratie die bij je economisch beleid hoort (SDO p.364-365).

Platform steunt arbeidsmigratie sturen via de vraagkant: WML +10% (IBO 1.5), cao-/WML-handhaving met +5 teams Arbeidsinspectie (IBO 4.10), uitzendverbod/aanscherping in risicosectoren en certificering (Roemer; IBO 1.3, Wtta), automatiseringsnormen/innovatieconvenanten (IBO 2.3; SER), vergunningen/grondprijs koppelen aan arbeidsintensiteit (SDO). Past bij voorverdelen en municipalistische uitvoering.

Platform steunt stoppen van actieve werving en ongeremd Engelstalig aanbod: meer Nederlandstalige bachelors, numerus fixus/capaciteitsgrenzen, koppeling aan huisvestingscapaciteit. EU-studenten: knop via taal/capaciteit (non-discriminatie), niet via herkomst. WIB 36.555 nog in TK (source 276; stand via Action 179).

Platform steunt: geen nationale asielquota (Vluchtelingenverdrag/EVRM/EU-recht); bandbreedte als richtsnoer voor opvangcapaciteit; in EU-verdeling bevolkingsdichtheid meewegen (SDO); snelle procedures en integratie; nareis binnen EVRM art. 8/richtlijn. Voorliggende maatregelen: STOP 170 (normatief) en BRON 171 (CONCEPT).

Status: CONCEPT (steun-met-voorbehoud). Platform neigt tot afbouw/afschaffing expatregeling (Wet LB), maar noemt expliciet SEO-tegenbewijs: SEO netto +128,5 mln/jr voor behoud vs IBO-opbrengst afschaffen tot 733 mln structureel (bovengrens, pe 81/bi 84). Geen eigen euro’s. Follow-up scientist voor herijking.

Status: CONCEPT. Platformrichting: aanscherpen looncriterium (>=1,3x of hoger) en erkend referentschap (IBO fiche 2.8 variant A), tot datascraper actuele stand AMvB/Kamerstuk 29861-163 levert (Action 179 open). Afschaffen (variant C) niet aangenomen zolang omvang/uitwijkrisico onbekend.

Platform steunt afschaffen sectorale fiscale subsidie bloemen/planten (Wet OB 1968, tabel I). Past in IBO-advies ondoelmatige sectorale subsidies in arbeidsmigratie-intensieve sectoren (IBO p.80). Tuinbouw ~40-42% arbeidsmigrant; glastuinbouw ~80% buitenlands (dp 365).

Platform steunt afschaffen BOR-waarderingsfaciliteit (Successiewet art. 35b-35f). Houdt ondernemingen overeind waar liquidatie economisch rendabeler is, ook in arbeidsmigratie-intensieve landbouw (IBO fiche 3.6).

Platform steunt wettelijk doorleenverbod (IBO fiche 1.4). Vult uitzendverbod/aanscherping risicosectoren uit policy 159 aan. Bijna de helft van EU-arbeidsmigranten werkt als uitzendkracht; bureaus +70% in 10 jaar tot 20.065 (dp 369).

Platform steunt beeindigen verblijfsregeling au pairs niet-EU (Vreemdelingenbesluit/-voorschrift; IBO fiche 4.12). WODC: helft werkt meer dan 30 uur/week tegen max. zakgeld; risico misbruik/uitbuiting. Volume klein (~2.310 vergunningen 2024, dp 367).

Platform steunt beeindigen behoudend-permissief ruimtelijk beleid en actieve acquisitie van (Europese) XL/XXL-distributiecentra zonder toets op arbeidsvraag, huisvesting en ruimte (IBO p.80; fiche 3.5). Instrument: Omgevingswet/provinciale verordeningen, NFIA-acquisitiebeleid. DC’s +40% (2016-2021), ~40% uitgezonden arbeidsmigranten in logistiek (dp 366).

Platform steunt strikt geen wapenexport die conflicten uitlokt/verlengt (crit. 3) of bijdraagt aan ernstige IHR-schendingen (crit. 2c). Periodieke herbeoordeling vergunningen (zoals AV009), toets via derde landen, openbare motivering. Juridisch/normatief onderbouwd (HR F-35; EU-criteria dwingend).

Status: CONCEPT. Platform erkent richting (conflictpreventie, bescherming/perspectief buurlanden, gerichte OS; stop bewezen ineffectieve informatiecampagnes IOB), maar effect op asielinstroom NL is zwak/niet gekwantificeerd (IOB 2018/2026; WODC). Geen ONDERBOUWD-steun als migratie-instrument.

NL steunt in de Raad geen uitstel of afzwakking van Verordening 2024/1787 (boetes, importeurseisen vanaf 2027, MRV-gelijkwaardigheid). De H2-overgang is geen grond voor versoepeling. Leidingen die naar H2 worden omgebouwd blijven tot de ombouw volledig onder de methaanregels. H2 krijgt een eigen lekgrens die minstens even streng is.

Geen vergunning, staatsdeelname of garantie voor nieuwe LNG-capaciteit en geen nieuwe langlopende gascontracten met leveranciers die geen MRV-gelijkwaardigheid aantonen. Dit is de stopkant van pol:370 (norm voor import); de norm zelf staat in pol:370 en wordt hier niet dubbel geteld.

Inventariseer en beeindig steun (vrijstellingen, garanties, deelnemingen) die lekgevoelige fossiele gasinfrastructuur in stand houdt of lekkage niet beprijst. Uitwerking binnen pol:217 (fossiele voordelen afbouwen); hier alleen het methaanspecifieke deel.

Geen publieke steun, normering of netinvesteringen voor waterstof in woningen, utiliteitsbouw en personenvervoer. Daar elektrificeren. Hynetwork alleen voor industrieclusters met niet-elektrificeerbare vraag (grondstof voor kunstmest, chemie, DRI-staal).

Strikte uitvoering van 2024/1787 in NL voor winning, opslag, transport- en distributienet: periodieke lekdetectie en reparatie, geen routinematig venten of affakkelen, en UNEP MARS- en Tropomi-meldingen als verplicht opvolgingssignaal. Dit geldt ook voor leidingen die later naar H2 worden omgebouwd (4a).

Heffing per eenheid geimporteerd gas op basis van geverifieerde methaanintensiteit (OGMP 2.0 niveau 5). Zonder verificatie geldt een hoge standaardwaarde. De opbrengst gaat naar herstel en het mondiale Fonds Brede Welvaart.

Eigen H2-lekgrens per ketenschakel met MRV en LDAR naar analogie van 2024/1787 en een verbod op venten of purgen zonder recombinatie. H2 wordt alleen toegewezen aan niet-elektrificeerbare toepassingen (kunstmest, chemie, DRI-staal; mogelijk scheepvaart- en luchtvaartbrandstoffen en seizoensopslag).

Naast GWP100 rapporteren CBS/RIVM en MKBA's methaan en waterstof ook in GWP20, zodat de korte-termijnwinst zichtbaar wordt bij beleidskeuzes.

Openbare lekkaart van het distributienet, prioritering van vervanging van gietijzer en oud PVC, en verhaal van schade op de netbeheerder bij achterstallig onderhoud.

RIVM laat zien welk deel van de ozon in NL samenhangt met mondiale methaan en dat deel wordt opgenomen in MKBA's en het Schone Luchtakkoord.

Geef het Ctgb de wettelijke opdracht en grondslag om bij toelating en herbeoordeling van gewasbeschermingsmiddelen en biociden te toetsen aan de KRW-doelen en het verbod op achteruitgang van drinkwaterbronnen (art. 7.3 KRW), op basis van gemeten gehalten van werkzame stoffen en metabolieten in grond- en oppervlaktewater. Bij overschrijding volgt automatisch een gebruiksbeperking of herbeoordeling.

Vergunningen voor lozingen van zeer zorgwekkende stoffen (ZZS, waaronder PFAS) die drinkwaterinnamepunten kunnen bereiken, krijgen een einddatum van maximaal 6 jaar (een KRW-planperiode) in plaats van onbepaalde tijd of een toetsing eens per 12 jaar. Verlenging alleen met een afbouwpad naar nul (minimalisatieplicht) en als de lozer aantoont dat de drinkwaterbron niet verslechtert.

Geef drinkwaterbedrijven een wettelijk verhaalsrecht op aanwijsbare vervuilers voor aantoonbare extra zuiveringskosten, en oormerk voor diffuse bronnen een deel van de heffingen uit policies 125 (PFAS) en 146 (pesticiden) als compartiment drinkwaterzuivering in het Chemie-fonds (policy 124). Zuivering wordt alleen betaald waar stop- en bronmaatregelen duurder zijn.

CONCEPT - stop op geheimhouding (RuleId 10, stap 1). Datacenters boven 500 kW moeten energie- en waterverbruik openbaar maken (EED art. 12, Bal 5.16b), maar in NL ontbreken de cijfers bij bijna de helft: Bal 5.16b lid 3 sluit bedrijfsgegevens absoluut uit en RVO laat 'vertrouwelijk' aanvinken. De EU-verordening houdt alleen de EU-databank geheim (jurist, Action 300). Platform: wie publieke netruimte en drinkwater gebruikt, maakt zijn verbruik per locatie openbaar.

Overheid en drinkwaterbedrijven bieden boeren in waterwin- en grondwaterbeschermingsgebieden (34.565 ha landbouw) langjarige contracten met een vergoeding per ha voor omschakeling naar biologische landbouw zonder chemische bestrijdingsmiddelen en kunstmest, zoals SWM in Muenchen sinds 1992. De veroorzakers betalen: een kunstmestheffing en een deel van de giftigheidsheffing pesticiden (146), via het compartiment drinkwaterzuivering van het Chemie-fonds (212/124). Analyse 62.

(1) GLB-basispremie en eco-regeling in waterwin- en grondwaterbeschermingsgebieden vanaf de nieuwe GLB-periode (2028) alleen voor percelen zonder chemische bestrijdingsmiddelen en kunstmest (art. 12 richtlijn duurzaam gebruik pesticiden). (2) Vrijstelling energiebelasting voor non-energetisch aardgas (EUR 144 mln/jr, MN 2026) afschaffen of beperken voor ammoniak/kunstmest. Op kunstmest en middelen geldt al 21% btw: geen btw-voordeel. Analyse 62.

Nulalternatief ana:62: extra zuivering grondwaterwinningen (dp:590, dp:591, dp:595).

Wijs aanvullende strategische voorraden (ASV) en nationale grondwaterreserves wettelijk aan, geef voorrang bij vergunningen voor buffer- en reservewinningen, en eis per voorzieningsgebied een tweede onafhankelijke bron, zodat het tekort aan operationele reserve van 67-102 mln m3/jr in 2030 (RIVM) wordt gedicht.

Begrens de Nationale Investeringsinstelling tot marktconform bedrijfsfinanciering waar echt een financieringsgat is. Stuur klimaat, infra, natuur, sport en lokale brede-welvaartsopgaven niet via de NII maar via een transparant Fonds Brede Welvaart met MKBA-toets, renteloze/revolverende middelen en gemeentelijke uitvoering.

CONCEPT - herstel/reparatie (RuleId 10). Wettelijke grondslag voor het Fonds Brede Welvaart (art. 2.11 CW 2016, model Klimaatfonds): ontvangsten uit klimaatherstelheffing, vervangende bijdragen terugnameplicht, verhaalde schade en schikkingen, restbedragen collectieve acties en afgebouwde fossiele voordelen; algemene middelen alleen aanvullend en zichtbaar. Iedere besteding vereist een MKBA; rangorde naar netto brede welvaart per euro, afwijken gemotiveerd. 10-20% naar een wereldwijd fonds.

CONCEPT - herstel (RuleId 10). Klimaatschade valt vooral buiten Nederland. Platform: een wereldwijd Fonds Brede Welvaart, eerst als Financial Intermediary Fund bij de Wereldbank of stichting met een kopgroep, binnen vaste termijn verankerd in een verdrag. Gevuld met 10-20% van nationale fondsen en heffingen; paritair bestuur van gevers en ontvangers; MKBA-annex met expliciete verdelingsgewichten; resultaatfinanciering; volledige openbaarheid.

CONCEPT - reparatiemaatregel (RuleId 10). Arme landen betaalden 2022-2024 USD 741 mld meer aan aflossing en rente dan ze aan nieuwe financiering kregen. Platform: een Nederlandse wet naar Belgisch model die verhaal op opgekochte schuld van ontwikkelingslanden met een ongeoorloofd voordeel beperkt tot de aankoopprijs; standaard klimaatbestendige schuldclausules in Nederlandse leningen; FBW-garanties voor debt-for-nature-swaps; inzet voor een verdrag op basis van VN-resolutie 69/319.

CONCEPT - stopmaatregel met compensatie (voorstel Harmen Bos, Joop 22-05-2026, source 1152). De hypotheekrenteaftrek vervalt op een peildatum in een keer. De staat compenseert niet: kredietverstrekkers moeten bij wet de hoofdsom zo verlagen dat de netto maandlast van de eigenaar gelijk blijft. De staat bespaart bruto 10,7-12,1 mld EUR per jaar (MN2027, dp 1133); dat bedrag verschuift naar de kredietverstrekkers. Welvaartseffect: PM.

Nulalternatief: het huidige Zvw-stelsel met concurrerende zorgverzekeraars, zorgplicht, acceptatieplicht en risicoverevening, inclusief het kabinetsbeleid: eigen risico 460 euro (2027) naar ca. 520 (2030), max 150 euro per DBC.

Campagneplan SP en coalitie: zorgverzekeraars vervangen door een Nationaal ZorgFonds in 5 stappen (inkomensafhankelijke premie zonder eigen risico, mondzorg/fysio in basispakket, regionale verdeling, populatiebekostiging, overname taken). Regionale zorgkantoren, raad van zorgverleners en patienten, verbod private equity.

Verplicht en vrijwillig eigen risico af, nominale premie en zorgtoeslag af; financiering via hogere inkomensafhankelijke bijdrage/IB. Stelselinrichting (verzekeraars) blijft gelijk, dus geen transitiekosten.

Democratische zeggenschap binnen het bestaande stelsel: versterk de wettelijke verzekerdenvertegenwoordiging (Zvw art. 28-28c) van advies- naar instemmingsrecht op het zorginkoopbeleid, met open verkiezing door verzekerden, en start regionale pilots met populatiebekostiging en een raad van zorgverleners en patienten (idee NZF).

Platform kiest combinatie policy 144+145: verplicht eigen risico en nominale premie/zorgtoeslag vervangen door inkomensafhankelijke financiering (CPB 2019), en verzekerden krijgen instemmingsrecht op zorginkoop plus regionale pilots (Zvw 28-28c). Geen Nationaal ZorgFonds (143): geen MKBA, geen CPB-doelmatigheidswinst, wel transitiekosten.

Zorg waarvan al lang bekend is dat ze meestal niet helpt, zoals trommelvliesbuisjes en amandelen knippen buiten strikte indicaties, wordt in de praktijk nog steeds vergoed en ingekocht. Stop de vergoeding via het pakket (Zorginstituut) en de zorginkoop, en zet het vrijgekomen geld in op bewezen waardevolle zorg zoals trombectomie bij herseninfarct (dp:1252).

CONCEPT - stop (RuleId 10, stap 1). Keuze 1C (Harmen 2026-10-01): hoogste-risico-overheids-AI direct gebonden met eigen nationale instrumenten (art. 3:51 Awb, WGS, Wet algoritmeregister); overige bestaande systemen gefaseerd, uiterlijk voor 2-8-2030. Geen risicoprofilering zonder concrete feiten, AI-verboden ook tegen bestuursorganen handhaven met boetes, geen realtime biometrische identificatie en structurele AP-middelen. Juridisch uitgewerkt: LD 1090-1100. Kosten PM.

CONCEPT - stop (RuleId 10, stap 1). Keuze Harmen 2026-10-01: 2C. De EU-lokalisatie-eis geldt alleen voor gevoelige gegevens: bijzondere persoonsgegevens uit AVG art. 9 en 10 plus BSN; en voor kritieke vitale aanbieders en overheidstaken uit de Wbni en Cyberbeveiligingswet (NIS2). Auditrecht, documentatie, bias-toets en exitplan blijven breder gelden. Kosten PM. Klasse 2: juridische toets volgt.

CONCEPT - bron (RuleId 10, stap 2). Keuze Harmen 2026-10-01: optie 3C en 4B. Woo-categorieen voor actieve openbaarmaking met wettelijke einddatum in werking, Wet algoritmeregister met AP-toezicht, open contracten (nieuw art. 2.134a Aanbestedingswet), Wet lobbyregister naar Iers model met proportionele sancties, gerichte afkoelperiode en onafhankelijk toezicht, Kamerleden via het Reglement van Orde, melding van AI-gebruik. LD 1106-1115. Kosten PM.

CONCEPT - bron (RuleId 10, stap 2). Besluiten zonder openbare afweging zijn een bron van slecht beleid. De ministerraad voegt aan de verplichte kwaliteitseisen van het Beleidskompas toe: (1) bij grote besluiten een MKBA op brede welvaart met openbare aannames en rekenmodellen; (2) een grondrechten- en algoritmetoets als de overheid AI tegenover burgers inzet. AI mag helpen rekenen en vergelijken, met openbare methode; mensen beslissen. Bouwt op 223, 134, 217. Kosten PM.

CONCEPT - herstel (RuleId 10, stap 3). Vertrouwen herstellen door burgers echt invloed te geven. (1) Burgerberaden over grote keuzes, ook over hoe de overheid AI inzet, naar het model van het Nationaal Burgerberaad Klimaat: loting, motiveringsplicht en besprekingsplicht in de Kamer. (2) AI helpt inspraakreacties te ordenen en samen te vatten, met openbare methode, controle door mensen en inzage voor wie reageerde. Kosten PM.

CONCEPT - herstel (RuleId 10, stap 3; volgt op stop d, policy 228). Publiek geld voor AI (zoals GPT-NL en de AI-fabriek Groningen) alleen met openheid als voorwaarde: open of ruim gelicenseerd gebruik voor publieke sector, onderwijs en onderzoek, openbare documentatie van data en model, onafhankelijke toetsing. Financiering via het Fonds Brede Welvaart met MKBA (223, 230). Rekenkracht volgt de datacenterregels (213, 215). Kosten PM.

Schrap de automatische verhogingen bij te late betaling van verkeersboetes, of maximeer ze op het niveau dat het CJIB zelf voorstelt: €20 bij de eerste aanmaning, 20% van het openstaande bedrag bij de tweede.

Sluit uit dat bestuursorganen door verrekening een inkomen laten dalen tot onder de beslagvrije voet.

Platform steunt: geen politieke, militaire, logistieke of inlichtingensteun aan operaties gericht op afzetten buitenlandse regering, tenzij VR-mandaat (hfst. VII) of geldige zelfverdediging (art. 51). Onderbouwing: commissie-Davids (Irak 2003), VN-Handvest, AIV/CAVV 2000/kabinet 2001. Afbakening: raakt niet anti-IS op uitnodiging Irak noch VN-stabilisatie (MINUSMA); wapenexport via policy 170.

Platform steunt (a) openbaar onafhankelijk volkenrechtelijk advies (CAVV/externe adviseur) voor elk besluit tot militaire inzet of politieke steun aan geweld; (b) art.100/Toetsingskader-informatieplicht ook bij politieke, logistieke en inlichtingensteun en speciale operaties; (c) BESLOTEN (TaskOwner 28-9-2026): parlementair instemmingsrecht bij militaire inzet en bij steun aan regimewissel, verder dan informeren via art. 100 Grondwet. Vorm van (c) = CONCEPT (Action 252).

Platform steunt borging in Toetsingskader: (a) parlement meteen informeren over (vermoedens van) burgerslachtoffers (commissie-Sorgdrager); (b) in elke art.100-brief realistische meetbare doelen en strategisch narratief (IOB MINUSMA/Kunduz/Uruzgan); (c) onafhankelijke IOB-evaluatie ook van coalitie-inzet. Minister stelt Sorgdrager al in praktijk — platform wil vastlegging.

Platform steunt een vast openbaar kader voor erkenning en ex-gratia tegemoetkoming los van aansprakelijkheid. BESLOTEN (TaskOwner 28-9-2026): de tegemoetkoming bereikt ZOWEL individuen (slachtoffers/nabestaanden) ALS de gemeenschap (herstel wijk/dorp), ook bij Hawija. Omvang en uitvoeringsvorm = CONCEPT (Action 253). Referentie: budgetitem 88 Hawija-projecten ruim EUR 4 mln (geen nieuwe euro's).

Platform steunt: een verbod op en geen publieke financiering van gain-of-function-onderzoek dat ziekteverwekkers met pandemisch potentieel besmettelijker of dodelijker maakt (ePPP), en geen exportvergunning voor zulke kennis of materialen. Nederland sluit aan bij de internationale lijn (VS EO 14292, mei 2025; P3CO-opvolger) en werkt via EU en WHO. Effect: PM.

Platform steunt: een moratorium op de bouw van nieuwe BSL-4-labs zolang er geen onafhankelijke internationale toetsing van nut, noodzaak en veiligheid is, gezien de snelle wereldwijde groei (69 BSL-4-labs in 27 landen) en het achterblijvende biosecurity-toezicht. Nederland bepleit zo n toetsingskader in EU- en WHO-verband. Effect: PM.

Platform steunt: Nederland neemt het initiatief voor een juridisch bindend verificatiemechanisme onder het Biologische Wapenverdrag (BWC) en een fors versterkte Implementation Support Unit (ISU), zodat naleving controleerbaar wordt. Het BWC mist nu verificatie en heeft een ISU van slechts ~4 medewerkers. Aansluiting bij de WHO Pandemic Agreement (2025). Effect: PM.

Platform steunt: een onafhankelijke toezichthouder en een verplichte openbare meldplicht voor laboratoriumincidenten naar het model van de luchtvaart (onafhankelijk onderzoek, lessen openbaar), met een vergunningplicht en verplichte aansprakelijkheid/verzekering voor riskant onderzoek. In Nederland bouwend op Bureau GGO, ILT en het Besluit GGO. Effect: PM.

Platform steunt: structurele investering in pandemische paraatheid: vroege surveillance (ook rond labs), snelle diagnostiek en flexibele vaccin- en therapieplatforms, met eerlijke mondiale toegang via de WHO Pandemic Agreement (PABS). Dit beperkt de schade mocht een uitbraak - door een lek of natuurlijk - toch ontstaan. Effect: PM.

Mensen met complexe psychische problematiek wachten gemiddeld ca. 60 weken (dp:1247), terwijl ggz-uitgaven en personeel stegen (dp:1243, dp:1244). Geef ernstige en complexe problematiek voorrang in zorginkoop, pas omzetplafonds en risicoverevening daarop aan, beleg regionale verantwoordelijkheid en herstel klinische capaciteit waar nodig. Voer de jaarlijkse somatische screening voor EPA-patienten verplicht uit (src:1251).

Handhaaf de bestaande wettelijke plicht van gemeenten om iedereen zonder vast woonadres in te schrijven op een briefadres.

Geen integrale afschaffing van de kostendelersnorm, maar gerichte uitzonderingen voor mantelzorg, tijdelijke opvang en uitstroom uit dakloosheid.

Schrap het gemeentelijke ontheffingsregime voor verenigingen, breng carbid schieten onder dezelfde wettelijke paraplu als vuurwerk, en vervang lokale handhavingscriteria (zoals politiecapaciteit) door een landelijke uniforme norm.

Vervang het aanvraagvereiste voor huur- en zorgtoeslag en kindgebonden budget door ambtshalve toekenning zodra de Belastingdienst het recht al kan vaststellen uit eigen gegevens.

Stopmaatregel: beleggingsvermogen in de BV, ook de spaar-BV, valt niet langer onder het uitstel in box 2. Op een peildatum wordt het eenmalig als fictieve uitkering in box 2 afgerekend, met betalingsregeling bij illiquiditeit; daarna valt het onder box 3. Lenen van de eigen BV wordt begrensd. Opbrengst PM: vooral naar voren gehaalde heffing (overdracht), niet structureel. Zie dp:2022, dp:2023.

Nulalternatief: studiefinanciering via schuld (leenstelsel 2015–2023; restschuld pechgeneratie + huidige leenmogelijkheid). Schuldberg begin 2026 €28 mld; gemiddelde €18,3k; 1,5 mln mensen met studieschuld. Bedragen als referentie (IsReference op pe), niet in het saldo.

Stopmaatregel (regel 10): de overheid financiert studeren niet meer via schuld. (1) Gift-basisbeurs wettelijk borgen en indexeren, geen terugkeer naar een leenstelsel. (2) Basisbeurs uitwonend terug naar pre-2015-niveau: coalitieplan ca. +50 euro p/m, 109 mln per jaar vanaf 2028/29 (source 951). (3) Rente niet boven de financieringskosten van de Staat; renteplafond 2,5% als vangnet. Rente 0% is geen stop maar een overdracht: zie reparatievariant 258.

Reparatie: bestaande studieschulden van de leenstelselgeneratie afbouwen. Steun de aanvullende tegemoetkoming van 44,50 euro per studiemaand (wetsvoorstel 36922, budget 1,4 mld, uitbetaling vanaf april 2027, stemming Tweede Kamer 6-10-2026) bovenop de bestaande 35,31 euro (1,0 mld, sinds 2025 in de basis). Samen max. 3.830,88 euro bij 4 jaar, eerst verrekend met de schuld. Verdere afbouw, gericht op hoge schulden: PM (geen bron).

Reparatievariant: de rente op studieschulden van wie onder het leenstelsel (2015-2023) studeerde op 0% zetten. Kosten volgens OCW 9,5 mld euro incidenteel cumulatief (bevriezen op rentestand 2023: 7,5 mld; raming 2023 op CPB-langetermijnrente 2,75%). Overdracht van Rijk naar oud-studenten, telt niet in het welvaartssaldo. Kanttekening OCW: helpt vooral oud-studenten met voldoende inkomen en kan lenen-om-te-sparen uitlokken. Alternatief gerichte afbouw hoge schulden: PM.

Partijvoorstel GL-PvdA 2025 (nu PRO): zorgtoeslag, kinderbijslag en kindgebonden budget afschaffen; ervoor in de plaats een verzilverbare basiskorting per huishouden en per kind, nominale zorgpremie naar EUR 600, WML +5,7% en gratis kinderopvang. Huurtoeslag blijft, met huurmatiging.

Voorstel Lex: toeslagen op basis van weinig, eenvoudig toetsbare criteria; na toetsing definitief toegekend, geen terugvordering behalve bij fraude. Principe: liever ruimer geven dan extra controle. Uitvoeringskosten per regeling zichtbaar maken naast de uitkeringslast.

IBO-optie 18: toeslag berekenen op het al vastgestelde inkomen van twee jaar terug, met vangnet bij >20% inkomensverlies. Geen terugvorderingen meer door inkomenswijziging.

Platformrichting: zorgtoeslag afschaffen met compensatie via lagere nominale premie door inkomensafhankelijke financiering (IAB-pad / IBO-richting optie 12), zodat zorgtoeslag overbodig wordt — aansluiting op platformstandpunt policy 149/144 (CPB 2019). IBO-opties 8/11 niet als hoofdlijn.

Kabinetsroute: kinderopvangtoeslag vervangen door inkomensonafhankelijke financiering direct aan kinderopvangorganisaties, 95,6% van de maximum uurprijs voor alle werkende ouders; geen terugvorderingen.

IBO-opties 13/14: kindgebonden budget (EUR 4,62 mld) opgaan in een inkomensonafhankelijke tegemoetkoming of een verhoogde kinderbijslag (EUR 4,77 mld, uitvoeringskosten 2,3%).

Richting: van voorschot+terugvordering naar voorverdeling (zekerheid vooraf). Volgorde: kinderopvang direct financieren (140), ambtshalve toekennen waar recht vaststaat (109), daarna zorgtoeslag/kindregelingen vervangen. Lex/T-2 (137/138) alleen als tijdelijke reparatie tot vervanging. Volledig PRO-pakket (136) niet in één klap overnemen zolang werkgelegenheid -3% ongemitigeerd is.

Wonen nabij geitenhouderijen geeft een verhoogd risico op longontsteking (dp:556, dp:557, src:456). Maak de provinciale geitenstops landelijk: geen nieuwe of uitgebreide geitenhouderij binnen 1 km van woningen en omgekeerd geen woningbouw binnen 1 km.

Bij Q-koorts werden maatregelen terughoudend en laat genomen uit vrees voor economische schade; de ruiming kwam pas drie jaar na het begin (src:1291, src:1294). Leg vast dat bij een zoönotisch risico voor mensen de volksgezondheid voorgaat en maatregelen niet worden uitgesteld om economische redenen.

Vaccinatie werd pas in 2009 regionaal en in 2010 landelijk verplicht (src:1290). Borg permanente vaccinatie en monitoring van tankmelk, zodat een nieuwe uitbraak vroeg wordt gezien.

Ca. 20 procent van de patienten houdt QVS (dp:1318); schattingen lopen van 1.500 tot 4.000 patienten (dp:1319). Er zijn 585 patienten met chronische Q-koorts geregistreerd (dp:1317). Nazorg hangt aan tijdelijke subsidies; Q-support stopt eind 2026. Richt een permanent centrum op.

Screening van patienten met cardiovasculaire risicofactoren in gebieden met hoge incidentie is kostenbesparend: 215 QALY gewonnen (dp:1326, src:1295). Landelijke screening zonder risicofactor is niet kosteneffectief.

De maatschappelijke kosten zijn vooral menselijk (85 procent) en bestaan uit verlies aan kwaliteit van leven en productiviteit (dp:1320, dp:1321). Vervang het vaste maximum door een tegemoetkoming die aansluit bij werkelijke schade, met erkenning van late diagnoses.

Binnen 2 km van geitenhouderijen ontstaan volgens VGO-III 1.200-6.600 extra longontstekingen per jaar, met 20-100 doden (dp:557). Woningbouwlocaties binnen die zone vragen een gezondheidstoets.

CONCEPT - stopmaatregel (RuleId 10, stap 1), analyse 82. Waterschappen stellen geen peilbesluiten meer vast die het peil met het dalende maaiveld mee verlagen, er komt geen nieuwe of diepere drainage in veenweide en provincies herzien vergunningen voor grondwateronttrekking in gebieden met funderingsrisico. Zo stopt de oorzaak van verdere bodemdaling en paalrot.

CONCEPT - bronmaatregel (RuleId 10, stap 2), analyse 82. Het principe water en bodem sturend wordt weer bindend: in laagveengebieden gaat de grondwaterstand naar 20 tot 40 cm onder maaiveld en nieuwe woonlocaties worden gekozen op basis van bodem en grondwater. In 2024 is dit afgezwakt tot rekening houden met; deze maatregel draait dat terug.

CONCEPT - weerbaarheidsmaatregel (RuleId 10, stap 3), analyse 82. Hypothese van Harmen: zeshoekige autonome modules op een driepuntsfundering met amfibische telescooppalen, passiefhuisstandaard, sedumdak en per module PV en warmtepomp, uitbreidbaar met kasmodules. Niet onderbouwd met kostendata. Voorstel: een pilot plus het wegnemen van blokkades in Bbl, Omgevingswet, NHG en Elektriciteitswet, met een collectieve in plaats van individuele batterij.

CONCEPT - herstelmaatregel (RuleId 10, stap 4), analyse 82. Eigenaren met funderingsschade krijgen een herstelplan en betaalbare financiering of subsidie volgens de Rli-aanpak; de Nationale Aanpak Funderingen wordt opgeschaald van 56 miljoen euro naar een structurele reeks. Kosten worden waar mogelijk verhaald op wie de grondwaterdaling veroorzaakt.

Kortlevende stoffen remmen de opwarming het snelst. NL en EU leggen het methaandoel van minstens 30 procent minder in 2030 vast in normen: lekdetectie, geen afblazen of affakkelen, dezelfde norm voor geimporteerd gas en olie, snellere uitfasering van HFK's en minder roet uit diesel, scheepvaart en houtstook. Vult CO2-reductie aan, vervangt haar niet.

Een jaarlijks stijgende heffing op fossiele koolstof bij winning en import, met teruggave van de opbrengst per burger, brengt de werkelijke schade in de prijs en versnelt de CO2-reductie. Sluit aan bij de terugnameplicht pol:221 en het afbouwen van fossiele voordelen pol:217.

Lichte en reflecterende oppervlakken en groen verminderen lokale hitte en het stedelijk hitte-eiland. Lage risico's en omkeerbaar, maar het mondiale koeleffect is klein ten opzichte van de energie-onbalans. Toepassen via bouwregels, gemeentelijk beheer en renovatie, vooral als aanpassing aan hitte.

Transparant, publiek gefinancierd onderzoek naar wolkenverheldering; buitenexperimenten alleen na internationale toetsing en met inspraak van betrokken landen; geen grootschalige inzet. Regionale effecten op neerslag en ecosystemen zijn onzeker.

NL en EU steunen een internationaal moratorium op inzet van stratosferische aerosolen en financieren onafhankelijk, open onderzoek, met besluitvorming in VN-verband. Inzet is nu onverstandig volgens het UNEP-expertpanel.