Zorgkosten en zorgmijding
Dossier
Bestaanszekerheid
Het eigen risico gaat per 2027 naar 455 euro. Circa 23 procent van de volwassenen stelt tandartsbezoek uit om de kosten; 8 procent zag in 2024 af van zorg.
Zorg mijden is in Nederland een kostenbeslissing geworden. In 2025 zag 6 procent van de mensen af van zorg vanwege de kosten (Nivel), terwijl de basispremie blijft stijgen: DSW gaat in 2027 naar 173,25 euro per maand. Gemeenten vangen dat deels op met een gemeentepolis, maar 34 gemeenten hebben die niet, waardoor volgens het Instituut voor Publieke Economie 160.000 mensen met een laag inkomen die bescherming missen. Burgerplatform wil eerst het verplicht eigen risico als drempel weghalen, in plaats van de gevolgen per gemeente te repareren. De analyse is in uitvoering.
De analyse
Analyse
Zorgkosten en zorgmijding: de huidige situatie als referentie
De Nederlandse zorg is verzekerd maar niet kosteloos. In 2026 bedraagt de geschatte gemiddelde nominale premie voor de basisverzekering 1.884 euro per jaar, ongeveer 157 euro per maand (src:2256), en blijft het verplicht eigen risico 385 euro per jaar voor iedere verzekerde van 18 jaar of ouder (src:2255). Die twee bedragen samen vormen een vaste last van ruim 2.200 euro per volwassene per jaar voordat er zorg is gebruikt. Voor huishoudens met weinig marge heeft dat twee zichtbare gevolgen. Het eerste is uitstel: in 2025 gaf 6 procent van de burgers aan te hebben afgezien van ten minste een vorm van zorg vanwege de kosten, tegen 8 procent in 2024 (src:2253). Het tweede is schuld: op 1 oktober 2026 stonden 204.383 verzekeringsplichtigen geregistreerd met een premieschuld van zes of meer maandpremies onder de Regeling betalingsachterstand zorgpremie bij het CAK (src:2254). Dat is geen klein restverschijnsel; het is een structurele groep van ruim twee ton mensen die de toegang tot het stelsel financieel niet volhoudt.
Financieel lek: €
Over dit dossier
Waar dit dossier over gaat
De Nederlandse zorg is verzekerd, maar niet kosteloos. In 2026 bedraagt de geschatte gemiddelde nominale premie voor de basisverzekering 1.884 euro per jaar en blijft het verplicht eigen risico 385 euro voor iedere verzekerde van 18 jaar of ouder. Samen is dat een vaste last van ruim 2.200 euro per volwassene per jaar voordat er zorg is gebruikt. Dit dossier gaat over wat die vaste last doet met huishoudens die weinig marge hebben.
Twee cijfers die tegengesteld bewegen
In 2025 gaf 6 procent van de burgers aan te hebben afgezien van ten minste een vorm van zorg vanwege de kosten, tegen 8 procent in 2024. Over de hele reeks sinds 2016 daalt dat percentage. Tegelijk stonden op 1 oktober 2026 204.383 verzekeringsplichtigen geregistreerd bij het CAK met een premieschuld van zes of meer maandpremies. Een plausibele verklaring voor die tegengestelde beweging is dat huishoudens de zorg wel gebruiken maar de rekening niet betalen, zodat het probleem zich verplaatst van onderconsumptie naar schuld. Die verklaring is met de huidige data niet te bewijzen, omdat de twee reeksen verschillende dingen meten en niet aan elkaar zijn gekoppeld.
Betalingsonmacht beantwoord met een opslag
Wie de premie zes maanden niet betaalt, wordt aangemeld bij het CAK en gaat een bestuursrechtelijke premie betalen die hoger ligt dan de gewone premie. Het stelsel beantwoordt betalingsonmacht daarmee met een hogere rekening. Daaronder ligt een ontwerpkeuze: de nominale premie is voor iedereen gelijk en de correctie naar draagkracht vindt achteraf plaats via de zorgtoeslag, een aparte regeling met eigen aanvraag, voorschotten en terugvorderingen. Het eigen risico werkt bovendien als een prijs op het eerste zorggebruik van het jaar, en valt daarmee het zwaarst voor wie zeker weet dat hij het volmaakt.
Wat de MKBA laat zien
De referentieanalyse zet de maatschappelijke kosten van problematische schulden binnen de groep met een premieachterstand op 149 tot 496 miljoen euro per jaar, met 298 miljoen als middenwaarde. Dat bedrag rust op een gemeten aantal geregistreerden en op een expliciete aanname over het aandeel daarvan met problematische schulden; die aanname is de zwakste schakel en staat als zodanig benoemd. Gezondheidsverlies door uitgestelde zorg, de latere zorgkosten, de uitvoeringskosten van de wanbetalersregeling en de premiestromen zelf staan als PM. Premie, eigen risico en zorgtoeslag zijn overdrachten en tellen niet mee in het welvaartssaldo.
Wat kan er gebeuren
Het eigen risico standaard gespreid innen in plaats van op aanvraag haalt de piek aan het begin van het jaar weg en kost de verzekeraar niets. Premieschuld bij het CAK saneren en mensen terugbrengen naar een gewone polis is bijna altijd goedkoper dan jarenlang innen tegen een hoger tarief. En de uitsplitsing van zorgmijding naar inkomen en chronische aandoening bestaat al in de onderliggende data; die hoeft alleen jaarlijks te worden gepubliceerd om er beleid op te kunnen afrekenen.
In het nieuws
